مواجهه با تشخیص تومورهای نخاعی، یکی از چالشبرانگیزترین لحظات در مسیر پزشکی هر بیمار است. در گذشته، این تشخیص غالبا با پیشآگهیهای ناامیدکنندهای همراه بود؛ اما امروزه میدانیم که بهترین دکتر درمان سرطان نخاع، در واقع یک فرد واحد نیست، بلکه یک تیم منسجم چندتخصصی (Multidisciplinary Team) است.
درمان موفقیتآمیز این ضایعات پیچیده، به همافزایی دقیق میان رادیوانکولوژیست، جراح مغز و اعصاب، و ارتوپد آنکولوژیست نیاز دارد؛ تصمیمگیری در «تومور بورد»ها مشخص میکند که بیمار در چه مرحلهای به جراحی، و در چه زمانی به پرتودرمانی یا درمانهای سیستمیک نیاز دارد؛ بنابراین، لیست نخبگان زیر بر اساس همین تفکیک نقشهای حیاتی در فرآیند درمان سرطان نخاع چیده شده است.
دکتر رضا خدابخشی؛ بهترین متخصص رادیوانکولوژی و پیشگام در پرتودرمانی تومورهای پیچیده نخاعی
مدیریت تومورهای عصبی، نیازمند ظرافتی است که تنها با سالها تجربه بالینی در تقاطع فیزیک پرتوها و بیولوژی بافت به دست میآید. دکتر رضا خدابخشی با بیش از ۳۰ سال سابقه طبابت و بالغ بر ۲۵ سال تجربه تخصصی مستقیم در خط مقدم مبارزه با سرطان، رهبری درمانهای غیرتهاجمی این حوزه را بر عهده دارند. کسب رتبه دوم بورد تخصصی کشور، گذراندن فلوشیپ انکولوژی از فرانسه، و تکمیل دورههای پیشرفته رادیوتراپی در انگلستان و براکیتراپی (Brachytherapy) در فرانسه، ایشان را به مرجعی قابل اتکا در طراحی نقشههای درمانی پیچیده تبدیل کرده است.
در بسیاری از کیسهای تومورهای اینترامدولاری که جراحی با ریسک بالای فلج همراه است، تکنیکهای پیشرفته پرتودرمانی با دوزهای محاسبهشده (مانند دریافت دوز کلی 50 تا 54 Gy در فراکشنهای دقیق) جان تازهای به بیماران میبخشد.
تخصص یک متخصص رادیوانکولوژی مجرب زمانی خود را نشان میدهد که باید تومور را پیش از جراحی (نئوادجوانت) برای تسهیل کار جراح کوچک کرد، یا پس از عمل، بقایای میکروسکوپی سلولهای بدخیم را از بین برد. دریافت تقدیرنامه از وزیر بهداشت، تنها گوشهای از بازتاب تعهد ایشان به ارائه روشهای درمانی متناسب با شرایط جسمی و فیزیکی بیماران است.
همانطور که دکتر اریک چانگ (Dr. Eric Chang)، از پیشگامان رادیوانکولوژی اعصاب در آمریکا بیان میکند: «پرتودرمانی مدرن نخاع، دیگر تقابل بین نابودی تومور و حفظ عصب نیست؛ بلکه هنر مهندسی پرتوها برای رساندن حداکثر آسیب به بافت هدف، با حاشیهای در حد 1 تا 2 میلیمتر فاصله از طناب نخاعی سالم است.»
| نوع تخصص | نقش اصلی در تیم درمانی (Tumor Board) | مرحله مداخله |
|---|---|---|
| رادیوانکولوژی (Neuro-oncology) | طراحی درمان پرتوها و مدیریت غیرتهاجمی تومور | پیش از عمل (کوچکسازی)، پس از عمل (پاکسازی) |
| جراحی میکروسکوپی نخاع | خروج فیزیکی بافت تومور از بافت عصبی | مرحله حاد و فشار روی اعصاب |
| ارتوپدی آنکولوژی | تثبیت ستون فقرات و جایگزینی مهرهها | تخریب ساختاری استخوان توسط تومور |
دکتر گیو شریفی؛ استاد جراحیهای میکروسکوپی و خروج تومورهای حساس نخاعی
سیستم عصبی مرکزی، هیچ خطایی را در حین مداخلات فیزیکی نمیپذیرد! دکتر گیو شریفی به عنوان یکی از برجستهترین چهرهها در حوزه جراحی میکروسکوپی نخاع (Microsurgery)، تخصص ویژهای در خارج کردن تومورهای اینترامدولاری (تومورهای داخل بافت خود نخاع) دارند.
در سناریوهای بالینی واقعی، مثلا زمانی که یک اپاندیموما در سطح مهرههای سینهای (T4) رشد کرده و حاشیه امنی با رشتههای عصبی ندارد، توانایی جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات در استفاده از میکروسکوپهای پیشرفته و مانیتورینگ عصبی حین عمل (IOM)، مرز بین حفظ توانایی راه رفتن بیمار و آسیب دائمی را تعیین میکند.
تکنیکهای به کار گرفته شده توسط بهترین جراح تومور نخاعی، بر پایه حفظ حداکثری عملکرد عصبی استوار است. خارج کردن تومور داخل سختشامه (Intradural tumors) نیازمند ظرافتی است که بافتهای سالم مجاور، کمترین التهاب را تجربه کنند. آمارها نشان میدهد که در مراکز پیشرفته با حضور جراحان فوقتخصص، میزان حفظ عملکرد عصبی در تومورهای خوشخیم نخاعی به بالای 90% رسیده است؛ عددی که اهمیت انتخاب جراح مسلط بر نوروآناتومی سهبعدی را بیش از پیش پررنگ میسازد.
دکتر بابک میرزاشاهی؛ متخصص جراحیهای ارتوپدی آنکولوژی و بازسازی ساختار ستون فقرات
گاهی اوقات، تهاجم سرطان نه تنها بافت عصبی، بلکه داربست اصلی بدن یعنی استخوانهای ستون فقرات را هدف قرار میدهد. در مواردی که تومورهای متاستاتیک یا اولیه باعث تخریب مهرهها میشوند، دکتر بابک میرزاشاهی به عنوان قهرمان جراحیهای ارتوپدی آنکولوژی وارد عمل میشوند. تمرکز اصلی ایشان بر برداشتن مهرههای درگیر با بافت بدخیم (Corpectomy) و جایگزینی آنها با پروتزهای تیتانیومی یا کیجهای مخصوص است؛ فرآیندی که در نهایت با تثبیت ستون فقرات (Spinal Fusion) همراه میشود تا از فروپاشی ساختاری و فلج شدن بیمار جلوگیری گردد.
برای درک بهتر اهمیت این مداخله، باید به نشانههای مکانیکال توجه کرد. در این شرایط، هدف صرفا خارج کردن تومور ستون فقرات نیست، بلکه بازگرداندن پایداری بیومکانیکی به محور بدن است. مداخلات ارتوپدی آنکولوژی معمولا در شرایط زیر اجتنابناپذیرند:
- درد مکانیکال شدید که با حرکت تشدید شده و نشاندهنده ناپایداری مهره است.
- خطر قریبالوقوع شکستگی پاتولوژیک (Fracture) در اثر پوکی ناشی از تومور.
- نیاز به ایجاد فضای امن در اطراف نخاع پیش از شروع دورههای سنگین رادیوتراپی.
دکتر مسعود شیروانی؛ متخصص برتر در جراحیهای کمتهاجمی (Minimally Invasive) ستون فقرات
تحولات دهه اخیر در درمان تومور ستون فقرات، مسیر را به سمت رویکردهای کمتهاجمی هموار کرده است. دکتر مسعود شیروانی با بهرهگیری از تکنیکهای آندوسکوپی و Minimally Invasive، نقش بسزایی در کاهش عوارض جراحی و تسریع روند ریکاوری بیماران ایفا میکنند.
این روشها به ویژه برای بیوپسی دقیق ضایعات مشکوک یا برداشتن تومورهای خوشخیم و بدخیم خارج سختشامهای (Extradural) کاربرد دارند؛ جایی که میتوان با ایجاد برشهای میلیمتری و استفاده از لولههای متسعکننده (Tubular Retractors)، با کمترین آسیب به عضلات پاراسپاینال، به ضایعه دسترسی پیدا کرد.
کاهش خونریزی، کاهش زمان بستری در بیمارستان و به حداقل رساندن دردهای پس از عمل، از مزایای غیرقابل انکار این رویکرد است؛ وقتی بافت عضلانی کمتر تخریب شود، بیمار با سرعت بسیار بیشتری میتواند فازهای بعدی درمان، نظیر شیمیدرمانی یا پرتودرمانی تومور نخاع را آغاز کند. این پیوستگی در درمان، برای کنترل بیماریهای تهاجمی، یک فاکتور حیاتی و تعیینکننده محسوب میشود.
دکتر پیام طبرسی؛ پیشگام در شیمیدرمانی هدفمند (Targeted Therapy) تومورهای عصبی
مدیریت سیستمیک بیماری برای جلوگیری از متاستاز و عود مجدد، حلقه نهایی در زنجیره درمان است؛ دکتر پیام طبرسی (و همکاران برجسته مدیکال آنکولوژیست)، با تسلط بر شیمی درمانی سرطان نخاع و پروتکلهای نوین تارگتتراپی، وظیفه خطیر متوقف کردن رشد سلولهای سرطانی در سطح مولکولی را بر عهده دارند. چالش اصلی در مدیکال آنکولوژی تومورهای عصبی، عبور داروها از سد خونی-مغزی/نخاعی (BBB/BSCB) است؛ مانعی طبیعی که از ورود بسیاری از ترکیبات شیمیایی به سیستم عصبی مرکزی جلوگیری میکند.
یک آنکولوژیست تومورهای عصبی با بررسی دقیق پاتولوژی و مارکرهای ژنتیکی تومور، داروهایی را انتخاب میکند که به صورت هوشمند تنها سلولهای جهشیافته را هدف قرار دهند.
دکتر مارک بیلسکی (Dr. Mark Bilsky)، جراح نامدار در حوزه تومورهای نخاعی، همواره تاکید دارد: «آینده درمان ضایعات بدخیم ستون فقرات، در دستان درمانهای بیولوژیک و هدفمندی است که میتوانند میکرومحیط تومور را بدون نیاز به تیغ جراحی دگرگون سازند.»
در این راستا، استراتژیهای سیستمیک بر محورهای زیر استوارند:
- استفاده از مهارکنندههای آنژیوژنز برای قطع خونرسانی به بافت تومورال.
- بهکارگیری ایمونوتراپی برای فعالسازی سیستم ایمنی بدن علیه سلولهای بدخیم باقیمانده.
- تجویز داروهای شیمیدرمانی نوین با وزن مولکولی پایین جهت نفوذ موثر به مایع مغزی-نخاعی.
