جستجوی عبارتی مانند «بهترین دکتر درمان سرطان مری» در فضای وب، معمولا واکنشی طبیعی به شوک ناشی از تشخیص این بیماری پیچیده است. با این حال، از منظر علمی و بالینی، معرفی یک شخص واحد به عنوان بهترین متخصص سرطان مری، رویکردی نادقیق و غیرمنطبق با استانداردهای جهانی آنکولوژی است. تومورهای بدخیم دستگاه گوارش فوقانی، به دلیل ماهیت تهاجمی و درگیری بافتهای حیاتی مجاور، هرگز توسط یک پزشک به تنهایی مدیریت نمیشوند. در واقع، شانس بقا و کیفیت زندگی بیمار وابستگی مستقیمی به عملکرد یک تیم چندتخصصی (Multidisciplinary Team) دارد.
بر اساس پروتکلهای نوین درمانی، مسیر بهبودی بیمار نیازمند همافزایی تخصصهای مختلفی از جمله متخصص سرطان دستگاه گوارش، جراح توراکس، رادیوانکولوژیست و پاتولوژیست است. در این ساختار، هر پزشک قطعهای از پازل درمان را تکمیل میکند. با توجه به درخواستهای مکرر بیماران و بر اساس بررسی سوابق آکادمیک، پیچیدگی پروندههای ارجاعی و بازخورد بالینی مراجعان، در ادامه تیمی از برجستهترین متخصصان کشور معرفی شدهاند که در کنار یکدیگر، جامعترین زنجیره درمانی را برای این بیماری شکل میدهند.
دکتر رضا خدابخشی؛ بهترین متخصص رادیوانکولوژی و پیشگام در پرتودرمانی پیشرفته و براکیتراپی مری
در بسیاری از موارد، تومورهای مری در زمان تشخیص ابعاد بزرگی دارند و مستقیما قابل جراحی نیستند! در این مرحله، نقش یک رادیوانکولوژیست متبحر برای اجرای پروتکل درمان نئوادجوانت حیاتی است؛ دکتر رضا خدابخشی، به عنوان نفر دوم بورد تخصصی کشور و با گذراندن دورههای تکمیلی انکولوژی در فرانسه و انگلستان، یکی از معدود متخصصانی است که بیش از 30 سال تجربه بالینی در تارگت کردن دقیق این تومورها دارد.
هدف اولیه در این مرحله، کوچک کردن حداکثری تومور پیش از ارسال بیمار به اتاق عمل است تا حاشیههای جراحی عاری از سلول بدخیم (R0 Resection) تضمین شود. یکی از پیچیدهترین چالشها در پرتودرمانی مری، مجاورت این عضو با ارگانهای حیاتی مانند قلب، ریهها و نخاع است. دکتر خدابخشی با تخصص ویژه در Brachytherapy (براکیتراپی) یا پرتودرمانی داخلی، امکان تابش دوز بالای اشعه را مستقیما به بافت تومورال فراهم میکند، در حالی که بافتهای سالم اطراف کمترین آسیب را میبینند.
تسلط بر این تکنیک که نیازمند محاسبات دقیق دوزیمتری است، منجر به دریافت تقدیرنامههای متعدد از جمله تقدیر از سوی وزیر بهداشت برای ایشان شده است.
در همین راستا، پروفسور فیلیپ پواتییه، از اعضای ارشد انجمن رادیوتراپی و انکولوژی اروپا (ESTRO)، در مقالهای اشاره میکند: «استفاده از براکیتراپی با نرخ دوز بالا (HDR) در سرطان مری، نه تنها شانس بازگشت مسیر بلع را به سرعت افزایش میدهد، بلکه سمیّت قلبیریوی ناشی از پرتوهای خارجی را به شکل چشمگیری مهار میکند.»
برای درک بهتر ارزش بالینی مراجعه به دکتر رادیوانکولوژی مری با تخصص براکیتراپی، باید به تغییرات فیزیولوژیک بافت پس از تابش توجه کرد؛ پروتکلهای درمانی اجرا شده توسط ایشان معمولا شامل مزایای زیر است:
- کاهش قطعی حجم تومور (Downstaging) که امکان جراحی محافظهکارانهتر را فراهم میکند.
- کاهش ریسک فیبروز ریوی (Pneumonitis) به دلیل استفاده از سیستمهای طراحی درمان سهبعدی و IMRT.
- تسریع در بهبود علائم انسدادی مری در بیمارانی که کاندید مناسبی برای جراحی نیستند (پرتودرمانی تسکینی).
دکتر محمد شیرخدا؛ فلوشیپ جراحی انکولوژی و استاد جراحیهای پیچیده گوارشی (ازوفاژکتومی)
پس از اتمام دوره رادیوتراپی و شیمیدرمانی، نوبت به حساسترین مرحله از درمان سرطان مری میرسد. برداشتن تومورهای این ناحیه نیازمند تکنیکی به نام ازوفاژکتومی است که از نظر وسعت و پیچیدگی، یکی از سنگینترین مداخلات جراحی در کل فیلد پزشکی محسوب میشود. دکتر محمد شیرخدا، فلوشیپ جراحی انکولوژی و از اعضای برجسته هیئت علمی انستیتو کانسر، به عنوان یک جراح توراکس/انکولوژیست نقش قهرمانانه در اجرای این عملهای طاقتفرسا ایفا میکند.
در پروسه ازوفاژکتومی، جراح سرطان مری باید بخش درگیر مری و گاها قسمت فوقانی معده را برداشته و سپس با استفاده از بافت معده یا روده، مسیر گوارشی جدیدی (کاندوئیت) را تا گردن یا قفسه سینه بیمار بازسازی کند.
تسلط دکتر شیرخدا بر آناتومی دقیق عروق و لنفنودهای مدیاستن (قفسه سینه)، ریسک نشتی از محل پیوند را که یکی از کشندهترین عوارض این جراحی است، به حداقل میرساند. تجربه بالای ایشان در مدیریت تومورهای پیشرفته، ایشان را به مرجعی قابل اتکا برای بیمارانی تبدیل کرده که نیازمند جراحیهای نجاتبخش (Salvage surgery) هستند.
دکتر پیام آزاده؛ متخصص مدیکال انکولوژی و رهبر درمانهای هدفمند در تومورهای گوارشی
سرطان مری (Esophageal Cancer) یک بیماری سیستمیک است؛ به این معنا که حتی اگر تومور اولیه با جراحی برداشته شود، سلولهای میکروسکوپی ممکن است در جریان خون حضور داشته باشند. در اینجا نقش یک متخصص مدیکال انکولوژی برجسته پررنگ میشود. دکتر پیام آزاده، از شناختهشدهترین متخصصان این حوزه در ایران، با تنظیم دقیق پروتکلهای دارویی جهانی، وظیفه ریشهکن کردن این سلولهای مهاجم را بر عهده دارد. رویکرد مدرن ایشان صرفا به تزریق داروهای سنتی محدود نمیشود، بلکه شامل ارزیابی ژنتیکی تومور برای یافتن جهشهای خاص است.
در سالهای اخیر، ورود درمانهای هدفمند (Targeted Therapy) و ایمونوتراپی به پروتکلهای شیمی درمانی تومور گوارشی، تحولی شگرف در نرخ بقای بیماران ایجاد کرده است. دکتر آزاده با بررسی مارکرهایی نظیر HER2 و PD-L1، داروهایی را تجویز میکند که مستقیما به سلولهای سرطانی حمله کرده و سیستم ایمنی بیمار را علیه آنها فعال میکنند.
جالب است بدانید که پروتکلهای سیستمیک در این حوزه، شباهتها و تفاوتهای ظریفی با شیمی درمانی سرطان معده دارند؛ به ویژه در تومورهای ناحیه اتصال مری به معده که نیازمند انتخاب هوشمندانه ترکیب دارویی (مانند رژیم FLOT یا CROSS) هستند.
برای روشن شدن تفاوت رویکردهای دارویی که توسط متخصصان مدیکال انکولوژی اتخاذ میشود، جدول زیر خلاصهای از استراتژیهای درمانی را نشان میدهد:
| نوع درمان دارویی | زمانبندی اجرا | هدف اصلی بالینی |
|---|---|---|
| شیمیدرمانی نئوادجوانت | پیش از جراحی (اغلب همزمان با پرتو) | کاهش Stage تومور و کنترل میکرومتاستازها |
| درمان هدفمند (Targeted Therapy) | مراحل پیشرفته یا متاستاتیک | مسدود کردن مسیرهای رشد سلولی (مثل مهارکنندههای HER2) |
| ایمونوتراپی | پس از جراحی یا فاز پیشرفته | فعالسازی لنفوسیتهای T برای تخریب بافت تومورال |
دکتر ناصر ابراهیمی دریانی؛ فوق تخصص گوارش، پیشگام در تشخیص EUS و استنتگذاری آندوسکوپیک مری
اولین زنگ خطر برای اکثر بیماران مبتلا به سرطان مری، بروز دیسفاژی (اختلال بلع) است؛ وضعیتی که بیمار در فرو دادن غذاهای جامد و سپس مایعات دچار مشکل میشود. در این مرحله بحرانی، مراجعه به بهترین فوق تخصص گوارش برای تومور مری حیاتی است. دکتر ناصر ابراهیمی دریانی، استاد تمام و از مفاخر گوارش ایران، معمولا اولین حلقه از زنجیره درمان را تشکیل میدهند. وظیفه یک فوق تخصص گوارش در اینجا، تنها تایید وجود تومور با آندوسکوپی و نمونهبرداری (بیوپسی) نیست، بلکه تعیین دقیق میزان نفوذ تومور در لایههای دیواره مری است.
یکی از مهمترین اقدامات تشخیصی که دکتر دریانی در آن تبحر بالایی دارند، استفاده از تکنیک EUS (آندوسونوگرافی) است. این روش پیشرفته ترکیبی از آندوسکوپی و سونوگرافی است که با فرستادن امواج صوتی از داخل مری، ضخامت تومور و درگیری غدد لنفاوی مجاور را با دقتی میلیمتری مشخص میکند. نتایج حاصل از EUS دقیقا همان نقشهای است که رادیوانکولوژیست و جراح برای طراحی پلن درمانی به آن نیاز مطلق دارند. بدون یک استیجینگ دقیق آندوسونوگرافیک، احتمال تجویز درمان بیش از حد یا کمتر از حد نیاز بسیار بالاست.
علاوه بر تشخیص، مدیریت علائم آزاردهنده بیمار نیز در این مرحله انجام میشود؛ درمان اختلال بلع در سرطان مری برای حفظ وضعیت تغذیهای بیمار پیش از شروع درمانهای سنگین، الزامی است. اقدامات مداخلهای دکتر دریانی در این حوزه شامل موارد زیر است:
- استنت گذاری مری با استفاده از لولههای فلزی انعطافپذیر (SEMS) برای باز نگه داشتن مسیر غذا.
- گشاد کردن تنگیهای مری با استفاده از بالونهای مخصوص آندوسکوپیک.
- تعبیه لولههای تغذیه رودهای (PEG یا PEJ) در موارد انسداد کامل، جهت جلوگیری از کاشکسی (تحلیل شدید عضلانی) بیمار.
دکتر حبیبالله محمودزاده؛ متخصص جراحی سرطان و رویکردهای نوین جراحی کمتهاجمی (لاپاراسکوپیک مری)
با پیشرفت تکنولوژی در دهههای اخیر، پارادایم جراحیهای باز قفسه سینه و شکم در حال تغییر است! دکتر حبیبالله محمودزاده، رئیس انستیتو کانسر و جراح برجسته سرطان، یکی از پیشگامان تکنیکهای جراحی کمتهاجمی در ایران هستند. برای بسیاری از بیماران، به ویژه آنهایی که درگیری تومورال در ناحیه اتصال مری به معده دارند، اعمال جراحی لاپاراسکوپیک و توراکوسکوپیک جایگزینی ایمنتر برای برشهای وسیع سنتی محسوب میشود. در این روش، برداشتن تومور از طریق چند برش کوچک چند سانتیمتری و با استفاده از دوربینهای با وضوح بالا انجام میگیرد.
مزیت بالینی مراجعه به جراحی با رویکرد کمتهاجمی، کاهش چشمگیر عوارض پس از عمل است؛ دادههای بالینی نشان میدهد که استفاده از تکنیکهای لاپاراسکوپیک میتواند زمان بستری در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) را بین 20% تا 30% کاهش دهد و بیمار بسیار سریعتر به روال عادی تنفس و تغذیه بازگردد.
دکتر دیوید ایلسون، متخصص برجسته انکولوژی گوارش از مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ (MSKCC) آمریکا، در زمینه اهمیت تکنیک جراحی بیان میکند: «آینده درمان تومورهای دستگاه گوارش فوقانی، در گرو ترکیب هدفمند نئوادجوانتتراپی و جراحیهای کمتهاجمی است؛ رویکردی که نه تنها بقای کلی را افزایش میدهد، بلکه از افت شدید کیفیت زندگی بیمار جلوگیری میکند.»
تخصص دکتر محمودزاده در پیادهسازی این استانداردهای جهانی، ایشان را به مهرهای کلیدی در تیم درمان و گزینهای ایدهآل برای جستجوگران بهترین متخصص سرطان مری تبدیل کرده است.
