در درمان تومورهای سر و گردن، حفظ قدرت تکلم، بلع و زیبایی چهره به اندازه خود درمان اهمیت دارد! به همین دلیل، شما به یک «تیم چندتخصصی درمانی» نیاز دارید نه صرفا یک پزشک. کارسینوم سلول سنگفرشی و سایر تومورهای این ناحیه، ساختارهای حیاتی تنفسی و گوارشی را درگیر میکنند. در این لیست، متخصصان مطرح ایران را بر اساس نقش دقیق آنها در تیم درمان سرطان سر و گردن معرفی میکنیم تا مسیر بهبودی با کمترین عارضه و بالاترین شانس موفقیت طی شود.
دکتر رضا خدابخشی؛ بهترین متخصص رادیوانکولوژی و پرچمدار درمانهای غیرجراحی و پرتودرمانی سر و گردن
تومورهای سر و گردن به شدت به رادیوتراپی و براکیتراپی حساس هستند و در بسیاری از موارد، میتوانند خط اول مبارزه باشند. دکتر رضا خدابخشی به عنوان بهترین دکتر سرطان سر و گردن در حوزه آنکولوژی، با طراحی دقیق پالسهای پرتو درمانی سر و گردن، تومور را بدون نیاز به جراحیهای وسیع و آسیب غیرقابلجبران به تارهای صوتی از بین میبرند. ایشان طراح اصلی نقشه درمان سرطان سر و گردن در بیماران ارجاعی هستند و تعیین میکنند که آیا بیمار در ابتدا به پرتو نیاز دارد یا تیغ جراحی. این دقت در فازبندی (Staging) مانع از درمانهای تهاجمی بیمورد میشود.
رویکرد درمانی ایشان چندبعدی بوده و با ارائه روشهای متنوع، استراتژی را متناسب با تابآوری جسمی و روحی بیمار شخصیسازی میکنند. این مسئله بهویژه در بیماران مسن با توجه به تخصص انکولوژی سالمندان ایشان اهمیت حیاتی دارد. بخشی از سوابق و افتخارات برجسته ایشان که تضمینکننده این کیفیت درمانی است عبارتند از:
- بیش از ۳۰ سال تجربه درمانی و بیش از ۲۵ سال تجربه تخصصی در مدیریت بیماران سرطانی.
- نفر دوم بورد تخصصی کشوری (دانشنامه) در رشته رادیوانکولوژی.
- گذراندن دوره انکولوژی سالمندان (مدیکال انکولوژی) و براکیتراپی در مراجع علمی فرانسه.
- طی کردن دوره رادیوتراپی پیشرفته در انگلستان جهت تسلط بر تکنیکهای مدرن.
- دریافت تقدیرنامه رسمی از وزیر بهداشت به پاس خدمات ارزشمند پزشکی.



دکتر صالح محبی؛ فوق تخصص جراحی قاعده جمجمه و جراح ارشد تومورهای پیچیده سر و گردن
زمانی که تومور در مناطق حساس و غیرقابل دسترس (مانند عمق گردن، مجاورت شریانهای اصلی، نزدیک اعصاب مغزی یا قاعده جمجمه) قرار داشته باشد، نیاز به جراحی با میکروسکوپ و سیستمهای نویگیشن (Navigation) پیشرفته است. دکتر محبی با بهرهگیری از دانش روز و فلوشیپ تخصصی از آلمان، قهرمان خارج کردن پیچیدهترین تومورهای گردنی با کمترین آسیب به اعصاب حرکتی صورت محسوب میشوند.
به عنوان یک فوق تخصص جراحی تومورهای سر و گردن، تمرکز ایشان بر پاکسازی کامل حاشیههای تومور (Margins) در عین حفظ عملکرد اعصاب کرانیال است؛ در مجامع علمی بینالمللی نیز بر اهمیت این ظرافت تاکید شده است.
همانطور که پروفسور جاتین شاه (Jatin Shah)، از پیشگامان جراحی سر و گردن در مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ آمریکا، بیان میکند: «در جراحی تومورهای قاعده جمجمه، پیروزی تنها در برداشتن تومور خلاصه نمیشود؛ بلکه هنر واقعی در حفظ کیفیت زندگی بیمار و جلوگیری از نقایص عصبی دائمی است.» این دقیقا همان رسالتی است که در اتاق عملهای دکتر محبی به اجرا در میآید.
دکتر محمد بیات؛ متخصص برجسته جراحی فک و صورت و استاد بازسازی (Reconstruction) پس از برداشتن تومور
وقتی سرطان بخشهایی از فک، دهان یا زبان را درگیر میکند، جراح آنکولوژیست تومور را برمیدارد و اینجاست که نقش یک هنرمند ترمیمی آغاز میشود. دکتر بیات با استفاده از تکنیکهای پیشرفته پیوند بافت (گرافت و فلپهای آزاد میکروواسکولار) از سایر نقاط بدن، فک و صورت بیمار را بازسازی میکند تا ظاهر چهره، توانایی جویدن و بلع به طور کامل حفظ شود. این فرآیند بازسازی فک و صورت یکی از ارکان اصلی در حفظ عزت نفس بیمار پس از جراحیهای وسیع استقاء میباشد.
برای درک بهتر رویکرد درمانی در نواحی مختلف، جدول زیر نشان میدهد که چگونه بسته به محل برداشت تومور، تکنیکهای بازسازی متفاوتی اتخاذ میشود:
| محل درگیری تومور | چالش عملکردی پس از برداشتن | تکنیک بازسازی رایج (گرافت/فلپ) |
|---|---|---|
| فک تحتانی (مندیبل) | ناتوانی در جویدن و تغییر فرم شدید صورت | فلپ آزاد استخوان نازکنی (فیبولا) همراه با عروق |
| زبان و کف دهان | اختلال شدید در تکلم و بلع (آسپیراسیون) | فلپ ساعد دست (رادیال فورآرم) برای بازسازی بافت نرم |
| غدد بزاقی ماژور | آسیب به عصب فاسیال و فلج صورت | پیوند عصبی و فلپهای موضعی عضلانی |
دکتر ابراهیم رزمپا؛ پیشکسوت و استاد بلامنازع جراحی تومورهای حنجره و تیروئید
سرطان تیروئید و حنجره شایعترین سرطانهای این ناحیه هستند که مستقیما بر سیستم درونریز و راه هوایی بیمار تاثیر میگذارند. دکتر رزمپا به عنوان یکی از باتجربهترین استادان گوش و حلق و بینی (ENT) در ایران و بهترین جراح تیروئید و حنجره، متخصص جراحیهای حفظ حنجره (Larynx-preserving surgeries) هستند.
هدف اصلی ایشان این است که بیمار پس از عمل، صدای خود را از دست ندهد و از لارنژکتومی (برداشتن حنجره) کامل تا حد امکان جلوگیری شود؛ چرا که آمارها نشان میدهد در بیش از 80% موارد تومورهای اولیه حنجره، میتوان با تکنیکهای دقیق جراحی، ارگان را حفظ کرد.
تکنیکهای به کار رفته برای حفظ عملکرد طبیعی در درمان تومور غدد بزاقی و حنجره معمولا شامل مراحل ارزیابی دقیقی است؛ این استراتژیهای جراحی محافظهکارانه شامل موارد زیر است:
- استفاده از لیزر CO2 در جراحیهای میکروسکوپی ترانساورال (از راه دهان) برای برداشتن تومورهای کوچک.
- انجام لارنژکتومی پارشیال (جزئی) به جای برداشتن کامل، جهت حفظ مسیر هوایی طبیعی.
- مانیتورینگ دقیق عصبی حین عمل (NIM) در جراحی تیروئید برای جلوگیری از فلج تارهای صوتی.
دکتر پیام آزاده؛ متخصص برجسته کلینیکال انکولوژی و پیشگام در ایمونوتراپی سرطانهای گردن
برای تومورهایی که متاستاز دادهاند یا به جراحی و پرتودرمانی پاسخ کامل ندادهاند، مداخلات سیستمیک ضرورت پیدا میکند. تخصص دکتر آزاده در تجویز داروهای جدید و شیمیدرمانی تارگتت (هدفمند) است. شیمی درمانی سرطان سر و گردن امروزه فراتر از داروهای سیتوتوکسیک سنتی رفته و ایشان با بهرهگیری از پروتکلهای Targeted Therapy و ایمونوتراپی، به کنترل سرطانهای پیشرفته سلول سنگفرشی سر و گردن (HNSCC) کمک شایانی میکنند. این داروها با مسدود کردن مسیرهای رشد سلولی یا فعال کردن سیستم ایمنی خود بیمار، تومور را مهار میکنند.
اهمیت این رویکرد نوین در محافل علمی جهانی بارها اثبات شده است. دکتر رابرت فریس (Robert Ferris)، محقق برجسته ایمونوتراپی سرطان در دانشگاه پیتسبورگ، در این باره میگوید: «ورود ایمونوتراپی به پروتکل درمان کارسینوم سلول سنگفرشی سر و گردن، یک تغییر پارادایم واقعی بود؛ ما اکنون میتوانیم به جای مسموم کردن تومور، سیستم ایمنی بدن را برای شکار سلولهای سرطانی آموزش دهیم.» این استراتژی پیشرفته، امید به زندگی را در بیماران با تومورهای راجعه به شکل معناداری افزایش داده است.





برای انتخاب دکتر سرطان سر و گردن، اول باید پیش جراح بریم یا رادیوانکولوژیست؟ هنوز دقیق نمیدونم کدوم متخصص باید شروع درمان رو مشخص کنه.
انتخاب متخصص به محل و مرحله تومور بستگی دارد، اما در بسیاری از موارد ارزیابی توسط تیم چندتخصصی بهترین مسیر است. جراح، رادیوانکولوژیست و در صورت نیاز انکولوژیست دارویی درباره ترتیب درمان تصمیمگیری میکنند.
پدرم تومور حنجره داره و خیلی از بیهوشی و عمل میترسه. آیا برای همه تومورهای حنجره حتماً باید حنجره کامل برداشته بشه؟
خیر. در برخی تومورهای اولیه و منتخب حنجره میتوان از روشهای حفظ حنجره مانند جراحی محدود، لیزر یا سایر درمانهای مناسب استفاده کرد. تصمیم نهایی بر اساس محل و وسعت تومور و عملکرد حنجره انجام میشود.
توی MRI نوشته شده توده کنار شریان کاروتید قرار گرفته. این یعنی جراحی خیلی پرخطریه؟
مجاورت تومور با شریانهای اصلی میتواند جراحی را پیچیدهتر کند، اما فقط با عبارت گزارش MRI نمیتوان میزان خطر را مشخص کرد. بررسی تصاویر و ارزیابی توسط جراح باتجربه تومورهای سر و گردن ضروری است.
مادرم بعد از جراحی فک خیلی سخت غذا میخوره. اگر بازسازی با فلپ انجام بشه، امکان برگشت جویدن مثل قبل وجود داره؟
بازسازی فک با فلپ یا پیوند مناسب میتواند به بازگشت عملکرد جویدن و فرم صورت کمک کند، اما میزان بهبود به وسعت برداشت تومور، نوع بازسازی و روند توانبخشی بستگی دارد.
یکی از بستگانم سرطان زبان داشته و بعد از عمل هنوز تکلمش خیلی واضح نیست. برای این مشکل باید دوباره پیش جراح بره یا گفتاردرمانی هم لازمه؟
هر دو میتوانند نقش داشته باشند. ابتدا باید وضعیت ساختاری و محل برداشت توسط تیم جراحی بررسی شود و سپس گفتاردرمانی و توانبخشی بلع در صورت نیاز برای بهبود عملکرد شروع شود.
اگر تومور سر و گردن به غدد لنفاوی گردن رسیده باشه، هنوز جراحی تنها میتونه کافی باشه یا معمولاً درمانهای دیگه هم اضافه میشن؟
درگیری غدد لنفاوی میتواند بر انتخاب و شدت درمان تأثیر بگذارد. بسته به تعداد و ویژگی غدد درگیر و سایر عوامل پاتولوژیک، ممکن است جراحی با رادیوتراپی یا درمان دارویی ترکیب شود.
برای تومورهای نزدیک قاعده جمجمه، چرا بعضی وقتها جراحی معمولی جواب نمیده و از نویگیشن استفاده میکنن؟
تومورهای قاعده جمجمه به دلیل نزدیکی به اعصاب، عروق و ساختارهای حساس، دسترسی دشوارتری دارند. سیستمهای نویگیشن میتوانند به جراح در تعیین دقیق موقعیت تومور و مسیر جراحی کمک کنند.
جواب پاتولوژی من نوشته PNI مثبت و LVI منفی. این دو مورد برای تصمیم درباره پرتودرمانی مهم هستن؟
بله، وجود تهاجم اطراف اعصاب یا PNI میتواند یکی از عوامل پرخطر در سرطانهای سر و گردن باشد و در تصمیم درباره درمان تکمیلی مورد توجه قرار گیرد. LVI منفی نیز باید در کنار سایر یافتههای پاتولوژی تفسیر شود.
برای انتخاب دکتر رادیوانکولوژی، تجربه با سرطان سر و گردن مهمتره یا اینکه پزشک با سرطانهای مختلف کار کرده باشه؟
هر دو مورد ارزشمند هستند، اما برای تومورهای سر و گردن، تجربه اختصاصی در برنامهریزی رادیوتراپی این ناحیه اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا باید ضمن درمان تومور، تا حد امکان از غدد بزاقی، نخاع و سایر بافتهای حساس محافظت شود.
دکتر گفته ممکنه پرتودرمانی به جای عمل برای من مناسب باشه. سرطانم نزدیک تارهای صوتیه و من خیلی نگران از دست دادن صدام هستم.
در برخی تومورهای سر و گردن، پرتودرمانی یا ترکیب درمانی میتواند با هدف کنترل تومور و حفظ عملکرد عضو انتخاب شود. با این حال، امکان حفظ صدا به محل دقیق تومور و میزان درگیری حنجره بستگی دارد.
توی لیست اسم چند متخصص با تخصصهای مختلف اومده. اگر بیمار همزمان مشکل فک و غدد لنفاوی داشته باشه، باید همه این پزشکها رو جداگانه ببینه؟
الزاماً خیر. در یک تیم چندتخصصی، اطلاعات بیمار بین متخصصان به اشتراک گذاشته میشود و بر اساس نیاز، بیمار به پزشک مربوط ارجاع میشود. هدف این است که تصمیم درمانی هماهنگ و یکپارچه باشد.
آزمایش خون پدرم قبل از درمان این نتایج رو داشته: Hb حدود 10.8، WBC حدود 5.2 و پلاکت 210. این کمخونی ممکنه روی شروع درمانش اثر بذاره؟
هموگلوبین پایین میتواند نشاندهنده کمخونی باشد و اهمیت آن به علت کمخونی و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. برای تصمیم درباره شروع درمان باید CBC کامل و وضعیت بالینی توسط پزشک معالج بررسی شود.
پدرم بعد از عمل حنجره هنوز صدای گرفتهای داره. دو هفته گذشته، این مدت برای قضاوت درباره نتیجه عمل زوده؟
بله، دو هفته معمولاً برای ارزیابی نهایی عملکرد صدا زود است. تورم و روند ترمیم پس از جراحی میتواند موقتاً صدا را تغییر دهد؛ پیگیری توسط جراح و در صورت نیاز ارزیابی تارهای صوتی اهمیت دارد.
اگر سرطان حنجره در مرحله اولیه باشه، همیشه عمل بهتر از پرتودرمانیه؟
خیر، یک روش برای همه بیماران برتر نیست. در مراحل اولیه ممکن است جراحی یا پرتودرمانی هر دو گزینه مناسبی باشند و انتخاب بر اساس محل تومور، وضعیت عملکرد حنجره، شرایط بیمار و نظر تیم درمان انجام میشود.
درباره ایمونوتراپی یه سوال داشتم. برای سرطان سر و گردن هر بیماری که متاستاز داشته باشه میتونه ایمونوتراپی بگیره؟
خیر. ایمونوتراپی برای همه بیماران یکسان تجویز نمیشود. نوع و مرحله بیماری، درمانهای قبلی، وضعیت عمومی بیمار و برخی ویژگیهای تومور در انتخاب این درمان نقش دارند.
بعد از برداشتن تومور فک، صورتم خیلی تغییر کرده و از نظر روحی هم شرایط سختی دارم. بازسازی فقط برای زیباییه یا روی عملکرد هم اثر داره؟
بازسازی فک و صورت فقط جنبه زیبایی ندارد. هدف آن میتواند بازگرداندن ساختار، جویدن، بلع، تکلم و در برخی موارد فراهم کردن شرایط مناسب برای اقدامات دندانپزشکی باشد.
توی گزارش CT نوشته لنفنود گردنی 16 میلیمتره. آیا همین اندازه به معنی درگیری سرطانیه؟
خیر، اندازه لنفنود بهتنهایی برای تشخیص متاستاز کافی نیست. شکل و ویژگیهای لنفنود در تصویربرداری، محل آن و در صورت نیاز نمونهبرداری باید بررسی شود.
یکی از نزدیکانم برای سرطان تیروئید عمل کرده ولی هنوز میگه موقع بلع احساس گیر کردن داره. این مشکل بعد عمل تا چه مدت میتونه طبیعی باشه؟
احساس ناراحتی یا تغییر بلع میتواند در دوره ابتدایی پس از جراحی ایجاد شود، اما مدت و شدت آن به نوع عمل و شرایط بیمار بستگی دارد. اگر مشکل ادامهدار یا رو به تشدید باشد، باید توسط جراح بررسی شود.
آیا دکتر رادیوانکولوژی خودش مشخص میکنه چند جلسه پرتودرمانی لازمه یا تعداد جلسات از قبل توسط تیم جراحی تعیین میشه؟
برنامه پرتودرمانی توسط رادیوانکولوژیست و بر اساس مرحله بیماری، محل تومور، جراحی انجامشده و یافتههای پاتولوژی طراحی میشود. تعداد و دوز جلسات نیز متناسب با هدف درمان تعیین میشود.
من بیشتر از خود سرطان از این میترسم که بعد درمان نتونم درست غذا بخورم یا حرف بزنم. آیا موقع انتخاب روش درمان، این موضوعات هم در نظر گرفته میشن؟
بله. در درمان تومورهای سر و گردن، حفظ عملکردهایی مانند تکلم، بلع و تنفس از اهداف مهم درمان است. به همین دلیل انتخاب روش باید با توجه به کنترل سرطان و کیفیت زندگی بیمار به صورت همزمان انجام شود.
اگر تومور نزدیک عصب صورت باشه، چطور جراحی میکنن که عصب آسیب نبینه؟
میزان امکان حفظ عصب به محل و میزان تهاجم تومور بستگی دارد. در جراحیهای پیچیده، استفاده از تکنیکهای دقیق جراحی و در برخی موارد مانیتورینگ عصبی برای کاهش خطر آسیب به ساختارهای حیاتی کمککننده است.
پدرم متاستاز کرده و پزشک گفته احتمالاً باید درمان سیستمیک شروع بشه. آیا هنوز هم رادیوتراپی ممکنه داشته باشه یا دیگه فقط شیمیدرمانی و ایمونوتراپی مطرحه؟
حتی در بیماری متاستاتیک نیز ممکن است رادیوتراپی برای کنترل برخی تومورهای موضعی یا علائم خاص استفاده شود. درمان سیستمیک و پرتودرمانی میتوانند بسته به شرایط بیمار در کنار هم یا در مراحل مختلف به کار روند.
درباره سابقه پزشکها سوال دارم؛ دورهای که یک متخصص در خارج از کشور گذرونده واقعاً توی انتخاب پزشک مهمه یا بیشتر باید به تجربه مستقیمش در همین نوع سرطان توجه کرد؟
دورههای تکمیلی میتوانند نشاندهنده آموزش در تکنیکهای خاص باشند، اما در انتخاب پزشک باید مجموعهای از عوامل مانند تخصص مرتبط، تجربه درمان تومور موردنظر، رویکرد تیمی و شرایط خود بیمار را در نظر گرفت.
بعد از پرتودرمانی گردن، خشکی دهان پدرم خیلی زیاد شده و شبها هم اذیت میشه. آیا این عارضه میتونه با گذشت زمان کمتر بشه؟
خشکی دهان پس از رادیوتراپی ممکن است بهتدریج بهتر شود، اما میزان بهبود به دوز دریافتی غدد بزاقی و شرایط فرد بستگی دارد. مصرف مایعات، مراقبت دهانی و درمانهای جایگزین بزاق میتوانند به کنترل علائم کمک کنند.
برای سرطان سر و گردن، اگر جراحی انجام شده باشه و جواب پاتولوژی حاشیهها رو منفی زده باشه، باز هم ممکنه پرتودرمانی لازم بشه؟
بله، منفی بودن حاشیه جراحی بهتنهایی همیشه به معنی بینیازی از پرتودرمانی نیست. عواملی مانند اندازه و عمق تومور، درگیری غدد لنفاوی، PNI و سایر ویژگیهای پاتولوژی نیز در تصمیمگیری درباره درمان مکمل مؤثر هستند.