درمان نوین سرطان حنجره دیگر تنها بر زنده ماندن بیمار متمرکز نیست؛ بلکه هدف اصلی در پروتکلهای پیشرفته بینالمللی، «نجات زندگی در کنار حفظ توانایی تکلم» است. دسترسی به این سطح از درمان، نیازمند یک رویکرد تیمی (MDT) است که در آن رادیوانکولوژیست، جراح سر و گردن و متخصص توانبخشی در کنار هم قرار میگیرند. در ادامه، برترین متخصصان این حوزه در ایران را که هر یک در بخش خاصی از این زنجیره درمانی پیشگام هستند، معرفی میکنیم.
دکتر رضا خدابخشی؛ بهترین متخصص رادیوانکولوژی و «قهرمانِ حفظ حنجره» بدون جراحی
بسیاری از بیماران با شنیدن نام تومور حنجره، اولین تصویر ذهنیشان از دست دادن همیشگی صدا و استفاده از لولههای تنفسی دائمی است! اما واقعیت علمی این است که در مراحل اولیه و حتی میانی، رادیوتراپی پیشرفته میتواند جایگزین جراحیهای تهاجمی شود. در این میان، نام دکتر رضا خدابخشی به عنوان متخصصی که با ظرافتِ دانش اروپایی، بر حفظ تارهای صوتی تمرکز دارد، در صدر لیست بهترین دکتر سرطان حنجره قرار میگیرد.
ایشان با بهرهگیری از تکنولوژیهای نوین در پرتودرمانی حنجره، تومور را به دقت هدف قرار میدهند تا کمترین آسیب به بافتهای سالم اطراف برسد.
دکتر جیتن شاه (Jatin Shah)، از برجستهترین جراحان آنکولوژی دنیا در مرکز اسلون کترینگ، معتقد است: «امروزه پارادایم درمان در سرطان سر و گردن از “برداشتن عضو” به سمت “حفظ عملکرد عضو” تغییر یافته است.» دکتر خدابخشی دقیقا با همین استراتژی، پلن درمانی هر بیمار را به صورت اختصاصی طراحی میکند.
- دارای فلوشیپ تخصصی انکولوژی از فرانسه و گذراندن دورههای پیشرفته رادیوتراپی در انگلستان.
- متخصص برجسته در تکنیک براکیتراپی (پرتودرمانی داخلی) که دوره تخصصی آن را در فرانسه سپری کردهاند.
- بیش از ۳۰ سال تجربه درمانی و ۲۵ سال تجربه تخصصی متمرکز در مدیریت پیچیدهترین پروندههای آنکولوژی.
- کسب رتبه نفر دوم بورد تخصصی کشوری (دانشنامه) که گواهی بر تسلط علمی بینظیر ایشان است.
- دریافت تقدیرنامه رسمی از وزیر بهداشت به پاس خدمات ارزنده در درمان بیماران.
- گذراندن دوره اختصاصی مدیکال انکولوژی (انکولوژی سالمندان) در فرانسه؛ مزیتی کلیدی برای مدیریت درمان در بیماران مسن که سیستم ایمنی ضعیفتری دارند.
انتخاب دکتر خدابخشی برای بیماری که با گرفتگی صدای طولانیمدت مراجعه کرده و تشخیص تومور گرفته است، به معنای بهرهمندی از دانش روز اروپا در قلب تهران است. ایشان به دلیل تسلط بر هر دو حوزه رادیوتراپی و انکولوژی، میتوانند دقیقترین زمانبندی را برای شروع درمان سرطان حنجره انتخاب کنند تا بیمار بالاترین شانس را برای بهبودی کامل داشته باشد.



دکتر پدرام برقعی؛ جراح ارشد گوش، حلق و بینی و متخصص جراحیهای پیچیده سر و گردن
در مواردی که بیماری به مراحل پیشرفته رسیده و تومور به غضروفهای حنجره تهاجم کرده باشد، نقش یک جراح حاذق حیاتی میشود. دکتر پدرام برقعی به عنوان بهترین متخصص گوش و حلق و بینی برای سرطان در حوزه جراحی، زمانی وارد میدان میشود که درمانهای غیرتهاجمی به تنهایی پاسخگو نباشند. مهارت جراح در این مرحله، مرز بین پاکسازی کامل بیماری و عود مجدد آن است.
تمرکز اصلی ایشان بر انجام جراحیهای پارشیال (برداشتن بخشی از حنجره) است تا حد امکان بخشی از عملکرد طبیعی گلو باقی بماند؛ اما در صورت لزوم، انجام جراحی لارنجکتومی (Laryngectomy) توتال با دقت بسیار بالا و پاکسازی وسیع غدد لنفاوی درگیر در گردن، از تخصصهای ویژه ایشان محسوب میشود. تجربه عملیاتی ایشان در برخورد با تومورهای وسیع، ضامن امنیت بیمار در اتاق عمل است.
دکتر صالح محبی؛ فوق تخصص جراحی قاعده جمجمه و ترمیمیِ سر و گردن
پس از حذف تومور، بزرگترین دغدغه بیمار بازگشت به زندگی عادی، توانایی بلع و تنفس بدون دردسر است! دکتر صالح محبی با داشتن فلوشیپ فوق تخصصی از آلمان، معمارِ بازسازیهای پس از سرطان است. تخصص ایشان در جراحیهای میکروسکوپی به این معناست که اگر بخشی از ساختار گلو در طی درمان آسیب دیده یا برداشته شده باشد، ایشان با ظرافت آن را بازسازی میکنند.
حضور ایشان در تیم درمان به عنوان یک فوق تخصص سرطان سر و گردن در تهران، این اطمینان را به بیمار میدهد که حتی در صورت نیاز به جراحیهای وسیع، کیفیت زندگی (Quality of Life) فدای درمان نخواهد شد. جراحیهای ترمیمی ایشان کمک میکند تا عوارض جانبی ناشی از درمانهای سنگین به حداقل رسیده و بیمار سریعتر به رژیم غذایی عادی خود بازگردد.
دکتر پیام آزاده؛ متخصص برجسته در شیمیدرمانی هدفمند (Targeted Therapy)
در بسیاری از پروتکلهای نوین، شیمیدرمانی تومور گردن به عنوان یک درمان کمکی یا پیشنیاز برای رادیوتراپی عمل میکند. دکتر پیام آزاده در این حوزه، با تمرکز بر داروهای نسل جدید و ایمونوتراپی، نقشی کلیدی در کوچک کردن تومورهای بزرگ پیش از جراحی یا رادیوتراپی ایفا میکنند. استفاده از پروتکلهای اختصاصی برای هر بیمار، از بروز عوارض جانبی سیستمیک شدید جلوگیری میکند.
پروفسور ژان لوئی کلو، متخصص انکولوژی در انستیتو گوستاو روسی فرانسه میگوید: «پزشکی دقیق (Precision Medicine) در آنکولوژی، تنها به معنی انتخاب داروی درست نیست، بلکه تعیین زمانبندی دقیق و همافزایی میان رشتهای است.»
دکتر آزاده با مدیریت شیمی درمانی سرطان حنجره، این همافزایی را در تیم درمانی ایجاد کرده و شانس پاسخدهی به درمان را به شکلی معنادار افزایش میدهند.
دکتر پیمان زمانی؛ متخصص آسیبشناسی صدا (Voice Pathologist) و توانبخشیِ پس از درمان
یک چرخه درمان کامل برای سرطان حنجره، با خروج از اتاق عمل یا اتمام جلسات رادیوتراپی به پایان نمیرسد. بسیاری از بیماران پس از طی کردن این مراحل، با چالشهای جدی در تکلم روبرو هستند. دکتر پیمان زمانی به عنوان متخصص تومور حنجره در حوزه توانبخشی، حلقه مفقودهای است که به بیمار کمک میکند دوباره صدای خود را پیدا کند.
ایشان با استفاده از تکنیکهای علمی، به بیمارانی که حنجره خود را از دست دادهاند، روشهای نوین صحبت کردن مانند صدای مری یا کار با دستگاههای پروتز صدا را آموزش میدهند. برای بیمارانی که تحت پرتودرمانی حنجره بودهاند و دچار خشکی یا گرفتگی صدا شدهاند، تمرینات تخصصی ایشان تارهای صوتی را به حداکثر کارایی بازمیگرداند. این بخش از درمان، همان چیزی است که به بیمار اعتماد به نفس بازگشت به اجتماع را میبخشد.
چگونه این تیم پزشکی مسیر درمان شما را مدیریت میکنند؟
موفقیت در درمان سرطان حنجره تصادفی نیست؛ بلکه حاصل یک مدیریت دقیق و علمی است. رویکرد MDT یا تیم چندتخصصی، استانداردی است که در مراکز پیشرفته دنیا اجرا میشود. در ایران، شروع این مسیر با مراجعه به یک دکتر انکولوژیست با تجربه همچون دکتر خدابخشی آغاز میشود تا نقشه راه (Roadmap) درمان ترسیم گردد.
در جدول زیر، نگاهی گذرا به نقش هر درمان بر اساس مرحله بیماری میاندازیم تا دید بهتری نسبت به مسیر پیش رو داشته باشید:
| مرحله بیماری (Stage) | هدف اصلی درمان | روش پیشنهادی اولویتدار |
|---|---|---|
| مراحل اولیه (T1-T2) | حفظ کامل تارهای صوتی و صدا | رادیوتراپی تخصصی (دکتر خدابخشی) |
| مراحل میانی (T3) | کنترل تومور و پیشگیری از پیشرفت | ترکیب شیمیدرمانی و رادیوتراپی (MDT) |
| مراحل پیشرفته (T4) | پاکسازی کامل و بازسازی بافت | جراحی وسیع و ترمیم (تیم جراحی) |
برای شروع درمان، ابتدا مراحل زیر به صورت دقیق طی میشود:
- تشخیص و بیوپسی؛ انجام نمونه برداری از حنجره برای تعیین نوع دقیق سلولهای سرطانی.
- استیجینگ؛ تصویربرداریهای پیشرفته برای بررسی میزان گسترش تومور در گردن.
- کنفرانس تیمی؛ مشورت دکتر خدابخشی با تیم جراحی برای انتخاب روشی که کمترین آسیب را به صدای بیمار بزند.
- اجرای درمان؛ شروع پروتکل درمانی (رادیوتراپی یا جراحی) با نظارت مداوم بر پاسخدهی تومور.
- توانبخشی؛ شروع جلسات گفتاردرمانی همزمان یا پس از پایان درمانهای تهاجمی.
آمارها نشان میدهند که در صورت تشخیص به موقع در مراحل اولیه، شانس بقای ۵ ساله و حفظ صدا در سرطان حنجره به بیش از ۸۵% تا ۹۰% میرسد. این رقم در صورت مراجعه به تیمی هماهنگ و متخصص، تضمینکننده بازگشت بیمار به آغوش خانواده با کمترین محدودیت عملکردی خواهد بود. اعتماد به تخصص و تجربه، اولین قدم در مسیر پیروزی بر این بیماری است.





برای سرطان حنجره حتما باید اول جراحی انجام بشه یا بعضی موارد با رادیوتراپی هم قابل درمانه؟
بسته به مرحله، محل و ویژگیهای تومور، ممکن است رادیوتراپی بهتنهایی یا همراه با سایر روشها انتخاب شود. در برخی مراحل هدف درمان، حفظ حنجره و عملکرد صداست.
من همیشه فکر میکردم سرطان حنجره یعنی حتما حنجره برداشته میشه. پس در مراحل اولیه اینطور نیست؟
خیر، در همه بیماران نیاز به برداشتن کامل حنجره وجود ندارد. در برخی موارد اولیه و میانی، روشهای حفظ حنجره مانند رادیوتراپی میتوانند مطرح باشند.
برای کسی که فقط گرفتگی صدا داره و هنوز جواب نمونهبرداری مشخص نشده، مراجعه به رادیوانکولوژیست زوده؟
گرفتگی صدای طولانیمدت باید ابتدا توسط متخصص گوش، حلق و بینی بررسی شود. در صورت تأیید سرطان، تعیین مرحله بیماری و نظر تیم درمان برای انتخاب روش مناسب اهمیت دارد.
توی مقاله گفتید حفظ صدا یکی از اهداف درمانه. این موضوع فقط برای تومورهای کوچیک امکانپذیره؟
حفظ عملکرد حنجره بیشتر به مرحله، محل تومور، درگیری بافتهای اطراف و شرایط بیمار بستگی دارد و صرفاً بر اساس اندازه تومور تصمیمگیری نمیشود.
تفاوت رادیوتراپی معمولی با رادیوتراپی تخصصی حنجره دقیقا چیه؟
در تکنیکهای پیشرفته، طراحی میدانهای درمانی با دقت بیشتری انجام میشود تا دوز مناسب به تومور برسد و تا حد امکان بافتهای سالم اطراف کمتر در معرض اشعه قرار بگیرند.
اگر تومور به غدد لنفاوی گردن هم رسیده باشه، هنوز امکان حفظ حنجره وجود داره؟
درگیری غدد لنفاوی بهتنهایی به معنی برداشتن حنجره نیست. تصمیمگیری به مرحله کامل بیماری و میزان درگیری حنجره و گردن بستگی دارد و ممکن است درمان ترکیبی مطرح شود.
نقش شیمیدرمانی در سرطان حنجره برام کمی مبهم بود. یعنی همیشه قبل از رادیوتراپی انجام میشه؟
خیر. شیمیدرمانی برای همه بیماران و در همه مراحل یکسان نیست. ممکن است در بعضی شرایط همراه رادیوتراپی یا بهعنوان بخشی از یک برنامه درمانی ترکیبی استفاده شود.
بعد از پرتودرمانی اگر صدا تغییر کنه، امکان برگشت یا بهتر شدنش با گفتاردرمانی هست؟
تغییر صدا پس از درمان ممکن است رخ دهد و میزان بهبود به علت تغییر صدا و شرایط حنجره بستگی دارد. گفتاردرمانی و توانبخشی میتواند در بهبود عملکرد صوتی کمککننده باشد.
برای من مهمترین مسئله اینه که بیمار بعد از درمان بتونه عادی غذا بخوره. توانبخشی بلع هم جزو روند درمان حساب میشه؟
بله، توانبخشی میتواند بخش مهمی از مراقبت پس از درمان باشد، بهخصوص اگر بیمار در بلع یا تکلم مشکل داشته باشد. نوع توانبخشی بر اساس وضعیت هر فرد تعیین میشود.
T3 که در جدول نوشته شده دقیقا یعنی چی؟ آیا یعنی سرطان حتما پیشرفته شده؟
T3 یکی از شاخصهای مرحلهبندی تومور است و نشاندهنده ویژگیها و میزان گسترش موضعی تومور است. مرحله نهایی بیماری فقط با T تعیین نمیشود و عوامل دیگری نیز بررسی میشوند.
اگر بیمار کاندید جراحی نباشه، رادیوتراپی میتونه جایگزینش بشه؟
در بعضی بیماران، بسته به مرحله و شرایط بالینی، رادیوتراپی میتواند یکی از گزینههای اصلی یا جایگزین جراحی باشد. این تصمیم باید پس از ارزیابی دقیق تیم درمان گرفته شود.
درباره براکیتراپی هم توضیح بیشتری میدید؟ برای همه سرطانهای حنجره قابل استفاده است؟
براکیتراپی نوعی پرتودرمانی داخلی است و کاربرد آن به محل و شرایط تومور بستگی دارد. بنابراین برای همه بیماران سرطان حنجره گزینه یکسانی محسوب نمیشود.
اگه تومور بزرگ باشه ولی هنوز به جاهای دیگه بدن نرسیده باشه، باز هم میشه برای حفظ حنجره تلاش کرد؟
در تومورهای بزرگ نیز تصمیمگیری فقط بر اساس اندازه انجام نمیشود. محل تومور، میزان درگیری ساختارهای حنجره و شرایط عمومی بیمار در انتخاب روش درمان نقش دارند.
توی متن نوشته شده تیم چندتخصصی. یعنی بیمار باید جداگانه پیش چند دکتر بره؟
تیم چندتخصصی یعنی متخصصان رشتههای مختلف، مانند رادیوانکولوژی، جراحی و توانبخشی، درباره مسیر درمان بیمار هماهنگ تصمیمگیری کنند. هدف، انتخاب برنامهای منسجم و متناسب با شرایط بیمار است.
برای تشخیص قطعی حتما نمونهبرداری لازمه یا با سیتیاسکن هم میشه سرطان حنجره رو تشخیص داد؟
تصویربرداری برای بررسی محل و میزان گسترش بیماری اهمیت دارد، اما تشخیص قطعی نوع سلول سرطانی معمولاً با بررسی نمونه بافتی انجام میشود.
اگر بعد از چند جلسه رادیوتراپی گرفتگی صدا بیشتر بشه، این لزوما نشونه بدتر شدن توموره؟
افزایش گرفتگی صدا در طول درمان لزوماً به معنی پیشرفت تومور نیست و میتواند با واکنش بافتهای حنجره به درمان مرتبط باشد. ارزیابی پزشک برای تشخیص علت ضروری است.
یکی از نگرانیهای من اینه که بعد از درمان، صدا خیلی تغییر کنه. از همون اول درمان میشه برای این موضوع کاری کرد؟
بله، توجه به حفظ عملکرد حنجره باید از زمان برنامهریزی درمان در نظر گرفته شود. انتخاب روش مناسب و در صورت نیاز استفاده از توانبخشی میتواند به حفظ یا بهبود عملکرد صوتی کمک کند.
جراحی پارشیال با لارنجکتومی کامل چه تفاوتی داره؟
در جراحی پارشیال فقط بخشی از حنجره برداشته میشود، در حالی که در لارنجکتومی توتال کل حنجره برداشته میشود. انتخاب بین این روشها به میزان و محل درگیری تومور بستگی دارد.
بعد از برداشتن کامل حنجره، بیمار دیگه نمیتونه صحبت کنه یا روشهای دیگهای هم برای صحبت کردن وجود داره؟
پس از لارنجکتومی کامل، روشهای توانبخشی برای برقراری ارتباط صوتی وجود دارد؛ از جمله صدای مری و استفاده از پروتز صوتی. انتخاب روش مناسب به شرایط بیمار بستگی دارد.
به نظرم قبل از انتخاب پزشک باید ببینیم دکتر فقط جراحی انجام میده یا با روشهای غیرجراحی هم آشنایی داره. این موضوع توی سرطان حنجره خیلی مهمه؟
بله، آشنایی با گزینههای مختلف درمان اهمیت دارد؛ زیرا برنامه درمانی سرطان حنجره میتواند شامل جراحی، رادیوتراپی، درمان دارویی یا ترکیبی از این روشها باشد.
اگه بیمار سن بالایی داشته باشه، انتخاب روش درمان فرق میکنه؟
سن بهتنهایی تعیینکننده روش درمان نیست. وضعیت عمومی، بیماریهای همراه، توانایی تحمل درمان و ویژگیهای خود تومور نیز در تصمیمگیری اهمیت دارند.
من یه سوال درباره مرحلهبندی دارم؛ فقط عکسبرداری برای مشخص کردن Stage کافیه یا جواب نمونهبرداری هم لازمه؟
مرحلهبندی با کنار هم قرار دادن اطلاعات مختلف انجام میشود؛ از جمله ویژگیهای تومور در نمونهبرداری و یافتههای معاینه و تصویربرداری. بنابراین معمولاً به یک اطلاعات منفرد محدود نیست.
اگه سرطان حنجره زود تشخیص داده بشه، هدف فقط درمان سرطانه یا حفظ کیفیت صدا هم از اول در نظر گرفته میشه؟
در درمان سرطان حنجره، علاوه بر کنترل بیماری، حفظ عملکردهایی مانند تکلم و بلع نیز میتواند از اهداف مهم درمان باشد؛ البته اولویتها بر اساس شرایط هر بیمار تعیین میشوند.
مقاله گفته بود شانس بقا در مراحل اولیه بالاتره. این یعنی هرچی بیمار زودتر مراجعه کنه، احتمال اینکه درمان سادهتر باشه هم بیشتره؟
تشخیص در مراحل اولیه معمولاً امکان استفاده از گزینههای درمانی مؤثرتر و حفظ بهتر عملکرد حنجره را فراهم میکند. با این حال، میزان موفقیت و نوع درمان برای هر بیمار متفاوت است.
یه نکته برام جالب بود؛ یعنی حتی بعد از تموم شدن رادیوتراپی هم بیمار ممکنه به جلسات توانبخشی نیاز داشته باشه؟
بله، روند درمان با پایان رادیوتراپی الزاماً تمام نمیشود. در صورت وجود مشکلاتی مانند تغییر صدا یا اختلال بلع، توانبخشی میتواند در ادامه مسیر درمان و بازگشت عملکردی بیمار نقش داشته باشد.