انتخاب بهترین دکتر درمان سرطان پروستات یک تصمیم خطی و ساده نیست؛ زیرا این بیماری ماهیتی به شدت چندوجهی دارد. برخلاف برخی تومورها که پروتکل درمانی واحدی دارند، مدیریت تومورهای پروستات نیازمند یک رویکرد تیمی (Multidisciplinary) است. بهترین متخصص برای یک بیمار ۶۵ ساله با تومور لوکالیزه، لزوما بهترین انتخاب برای یک بیمار ۸۰ ساله با شرایط زمینهای متعدد نیست!
پارامترهای بالینی مانند سطح پایه تست آنتیژن اختصاصی پروستات (PSA) و درجهبندی گلیسون (Gleason Score)، مسیر درمان را از جراحیهای تهاجمی تا پرتودرمانی تغییر میدهند. بنابراین، جستجو برای یافتن یک پزشک واحد به عنوان «بهترین» اشتباه است؛ بلکه باید به دنبال زبدهترین متخصص بر اساس نیاز دقیق درمانی خود باشید.
دکتر رضا خدابخشی؛ بهترین متخصص رادیوانکولوژی و پیشگام براکیتراپی پروستات
درمان سرطان پروستات، به ویژه در سنین بالاتر، همواره با چالش حفظ کیفیت زندگی بیمار همراه است؛ دکتر رضا خدابخشی با بیش از ۳۰ سال سابقه بالینی (و ۲۵ سال تجربه تخصصی درمانی)، یکی از ارکان اصلی Radiation Oncology (رادیوانکولوژی) در ایران محسوب میشوند. کسب رتبه دوم در بورد تخصصی کشوری نشان از پایه علمی قدرتمند ایشان دارد.
نقطه تمایز بینظیر دکتر خدابخشی، تمرکز بر روی تکنیکهای غیرتهاجمی و دریافت فلوشیپ انکولوژی از فرانسه است. ایشان همچنین با گذراندن دورههای پیشرفته رادیوتراپی در انگلستان و تخصص Brachytherapy (براکیتراپی) در فرانسه، توانستهاند استاندارد طلایی درمانهای حفظکننده عضو را در کشور ارتقا دهند؛ دستاوردی که منجر به دریافت تقدیرنامه رسمی از وزیر بهداشت شده است.
از آنجا که بیش از 60% مبتلایان به این بیماری بالای ۶۵ سال سن دارند، تخصص دکتر خدابخشی در زمینه Geriatric Oncology (انکولوژی سالمندان) یک مزیت حیاتی است. در بسیاری از موارد، بیماران مسن تحمل عوارض بیهوشی طولانیمدت یا جراحیهای باز را ندارند. در چنین شرایطی، تکنیکهای پیشرفته پرتودرمانی و کاشت دانههای رادیواکتیو (براکیتراپی) درون بافت پروستات، امکان کنترل موضعی تومور را با حداقل عوارض سیستمیک فراهم میکند.



به گفته دکتر آنتونی دآمیکو (Anthony D’Amico)، استاد انکولوژی پرتویی دانشگاه هاروارد: «در بیماران با ریسک متوسط و بالا، ترکیب رادیوتراپی دقیق با مدیریت هورمونی، نتایج بقای معادل و گاها برتر از جراحی تهاجمی ارائه میدهد.»
دکتر ناصر سیمفروش؛ پدر جراحی لاپاراسکوپی و پیشگام جراحیهای کمتهاجمی پروستات
برای آن دسته از بیمارانی که تومور در مراحل اولیه قرار دارد و پس از بررسی تیم پزشکی کاندیدای جراحی (پروستاتکتومی) هستند، انتخاب جراح سرطان پروستات در تهران اهمیت بالایی دارد. دکتر ناصر سیمفروش به عنوان یکی از پایهگذاران جراحیهای کمتهاجمی در ایران، گزینهای ایدهآل برای بیمارانی است که میخواهند از عوارض جراحیهای باز در امان بمانند. تکنیک Laparoscopic Prostatectomy (پروستاتکتومی لاپاراسکوپیک) به دلیل استفاده از برشهای میلیمتری، میزان خونریزی و زمان بستری بیمار را به شکل چشمگیری (بیشتر از 40%) کاهش میدهد.
تجربه بالای جراح در این روش، مستقیما با حفظ اعصاب کنترلکننده نعوظ و اسفنکترهای ادراری در ارتباط است! در واقع، هدف از جراحی تنها خارج کردن تومور نیست، بلکه حفظ کیفیت زندگی بیمار پس از عمل است. مهارت دست جراح در جداسازی دقیق بافت پروستات از اعصاب ظریف اطراف آن، تفاوت بین یک درمان موفق و بروز عوارض دائمی را رقم میزند. انتخاب تکنیکهای لاپاراسکوپی تحت نظر یک فوق تخصص تومورهای مجاری ادراری با تجربه، بهترین مسیر برای بیماران جوانتر با امید به زندگی بالا است.
دکتر عباس بصیری؛ فوق تخصص ارولوژی آنکولوژی و استاد جراحیهای پیچیده تومور
زمانی که پرونده بیمار نشاندهنده یک تومور مهاجم با درگیری کپسول پروستات یا وزیکولهای سمینال باشد (Gleason Score برابر ۸ یا بالاتر)، نیازمند مداخله یک متخصص Uro-oncology (اورولوژی آنکولوژی) با تبحر در جراحیهای وسیع لگنی هستیم. دکتر عباس بصیری، با سالها تجربه و ریاست در انجمنهای تخصصی، مرجع اصلی برای مدیریت کیسهای پیچیده ارولوژی محسوب میشوند. در این سطح از بیماری، انتخابهای درمانی باید با دقت بسیار بالایی انجام شود تا خطر عود مجدد به حداقل برسد.
در بسیاری از تومورهای پیشرفته، ممکن است نیاز به ترکیب روشهای جراحی با درمانهای کمکی باشد. در اینجا، یک پزشک متبحر با بررسی دقیق پاتولوژی تصمیم میگیرد که آیا پیش از عمل نیاز به کوچک کردن تومور وجود دارد یا خیر. یک رویکرد جامع در درمان سرطان پروستات شامل ارزیابی دقیق غدد لنفاوی لگنی حین جراحی است که تخصص ویژه دکتر بصیری در این زمینه، حاشیه امنیت بالایی را برای بیماران با تومورهای پیشرفته فراهم میآورد.
دکتر حسین کرمی؛ متخصص برجسته در جراحیهای لیزری و آندوسکوپیک مجاری ادراری
بسیاری از مردان مبتلا به تومورهای پروستات، همزمان از هایپرپلازی خوشخیم (BPH) و انسداد شدید مجاری ادراری رنج میبرند. در این شرایط، بیمار پیش از هر چیز نیازمند رفع احتباس ادراری و باز شدن مسیر خروجی مثانه است. دکتر حسین کرمی با تمرکز بر تکنیکهای اندوسکوپیک و لیزری، راهکارهای کمتهاجمی برای مدیریت همزمان انسداد و نمونهبرداری دقیق ارائه میدهند. گاهی اوقات در بیماران متاستاتیک که کاندیدای شیمی درمانی سرطان پروستات هستند، انجام جراحیهای تسکینی لیزری برای بهبود جریان ادرار پیش از شروع سایکلهای دارویی ضروری است.
برای درک بهتر، پروفسور پیتر کارول (Peter Carroll) از دانشگاه UCSF تأکید میکند: «مدیریت علائم انسدادی ادرار در بیماران مبتلا به بدخیمی پروستات، گام نخست در بهبود تحمل پذیری بیمار برای دریافت درمانهای سیستمیک است.» در این زمینه، تکنیکهای درونبین (Endourology) کاربرد فراوانی دارند.
برخی از مزایای این روشها عبارتند از:
- تخریب بافتهای مسدودکننده با استفاده از انرژی لیزر (Holmium یا Thulium) با حداقل خونریزی.
- امکان ترخیص سریع بیمار (معمولا در کمتر از ۲۴ ساعت).
- کاهش خطر عفونتهای بیمارستانی به دلیل عدم وجود برش جراحی روی پوست.
دکتر سید جلیل حسینی؛ قهرمان اورولوژی ترمیمی و مدیریت عوارض پس از درمان پروستات
یکی از واقعیتهای اجتنابناپذیر در درمان قطعی سرطان پروستات، احتمال بروز عوارض عملکردی پس از پایان درمان است. فرقی نمیکند که توسط بهترین دکتر رادیوتراپی پروستات درمان شده باشید یا زبدهترین جراح؛ بافتهای لگنی به دلیل مداخلات پزشکی دچار تغییراتی میشوند. دکتر سید جلیل حسینی به عنوان متخصص اورولوژی ترمیمی، فرشته نجات بیمارانی است که پس از شکست سرطان، با مشکلاتی نظیر بیاختیاری ادرار یا اختلالات جنسی دست و پنجه نرم میکنند.
وظیفه بهترین آنکولوژیست پروستات تنها ریشهکن کردن سلولهای بدخیم نیست، بلکه بازگرداندن بیمار به جریان عادی زندگی است. مداخلات ترمیمی دکتر حسینی شامل طیف وسیعی از جراحیهای اصلاحی است. شایعترین عوارضی که نیازمند مداخله ارولوژیست ترمیمی هستند شامل موارد زیر است:
- بیاختیاری استرسی ادرار پس از پروستاتکتومی (نیازمند تعبیه اسفنکتر مصنوعی یا اسلینگ).
- تنگیهای مجرای ادرار (Stricture) ناشی از رادیوتراپی لگن.
- اختلالات نعوظ مقاوم به درمان دارویی (نیازمند پروتزهای آلت تناسلی).
با توجه به تخصصهای متنوع ذکر شده، انتخاب پزشک باید کاملا منطبق بر مرحله بیماری و شرایط فیزیکی فرد باشد. برای تسهیل این تصمیمگیری، در بخش زیر یک نمای کلی از کاربرد تخصص هر پزشک ارائه شده است.
جدول مقایسه سریع پزشکان بر اساس نوع تخصص
| نام پزشک | فوق تخصص دقیق / بورد تخصصی | مناسب برای چه بیمارانی؟ |
|---|---|---|
| دکتر رضا خدابخشی | رادیوانکولوژی، براکیتراپی و انکولوژی سالمندان (بورد فرانسه) | بیماران نیازمند پرتودرمانی، براکیتراپی، درمانهای غیرجراحی و بیماران مسن با شرایط زمینهای. |
| دکتر ناصر سیمفروش | ارولوژیست، پایهگذار جراحی لاپاراسکوپی | بیماران کاندیدای جراحی خارج کردن پروستات که متقاضی روشهای کمتهاجمی و بدون برش باز هستند. |
| دکتر عباس بصیری | فوق تخصص اورولوژی آنکولوژی (Uro-oncology) | کیسهای پیچیده با تومورهای پیشرفته محلی و درگیری بافتهای مجاور نیازمند جراحیهای وسیع لگنی. |
| دکتر حسین کرمی | متخصص اندویورولوژی و جراحیهای لیزری | بیمارانی که همزمان با تومور دچار بزرگی خوشخیم و احتباس ادراری بوده و نیازمند جراحی درونبین هستند. |
| دکتر سید جلیل حسینی | فوق تخصص اورولوژی ترمیمی | بیمارانی که پس از پایان درمان سرطان، دچار عوارضی نظیر بیاختیاری ادرار یا تنگی مجرا شدهاند. |





پدرم ۷۲ سالشه و PSA ش ۱۸ شده. توی نمونهبرداری هم گلیسون ۷ گفتن. برای همچین شرایطی بهتره اول پیش جراح بریم یا رادیوانکولوژیست؟
در این شرایط بهتر است ابتدا مرحله بیماری و میزان خطر بهطور کامل مشخص شود و پرونده توسط اورولوژیست و رادیوانکولوژیست بررسی شود. PSA و Gleason هر دو در انتخاب بین جراحی، پرتودرمانی و درمانهای ترکیبی مؤثر هستند.
یه سوال درباره گلیسون داشتم. پدر من گلیسون ۶ داره ولی PSA ش ۲۲ هست. این دوتا با هم تناقض ندارن؟
خیر، این دو شاخص اطلاعات متفاوتی ارائه میکنند و ممکن است با یکدیگر همراستا نباشند. برای تعیین ریسک بیماری باید PSA، Gleason، مرحله بالینی و نتایج تصویربرداری در کنار هم ارزیابی شوند.
عموی من ۸۱ سالشه و فشار خون و مشکل قلبی هم داره. اگر سرطان پروستات داشته باشه، با این سن هنوز جراحی گزینه مناسبی محسوب میشه؟
سن بهتنهایی مانع جراحی نیست، اما در سنین بالا وضعیت قلب، ریه، توان جسمی و امید به زندگی اهمیت زیادی دارد. ممکن است در برخی بیماران سالمند، پرتودرمانی یا براکیتراپی گزینه کمتهاجمیتری نسبت به جراحی باشد.
توی مقاله گفتید برای بعضی بیماران مسن براکیتراپی مناسبه. آیا براکیتراپی برای همه افراد بالای ۶۵ سال قابل انجامه یا محدودیت خاصی داره؟
خیر. براکیتراپی بر اساس سن بهتنهایی انتخاب نمیشود. مرحله و ریسک سرطان، اندازه و وضعیت پروستات، علائم ادراری و شرایط عمومی بیمار باید بررسی شود تا مشخص شود این روش مناسب است یا خیر.
من ۶۳ سالمه، PSA حدود ۹ دارم و نمونهبرداری گلیسون ۳+۴ زده. هنوز هیچ درمانی شروع نکردم. برای انتخاب پزشک، جراح بهتره یا متخصص پرتودرمانی؟
با این اطلاعات نمیتوان یک پزشک را بهعنوان انتخاب قطعی معرفی کرد. در بیماری با ریسک متوسط، مقایسه جراحی و پرتودرمانی و بررسی مزایا و عوارض هر دو روش اهمیت دارد و بهتر است تصمیم پس از ارزیابی کامل پرونده گرفته شود.
بعد از عمل پروستات پدرم، کنترل ادرارش هنوز خوب نشده و چند ماه گذشته. آیا برای این مشکل باید دوباره پیش جراح سرطان بریم یا متخصص اورولوژی ترمیمی؟
اگر بیاختیاری ادرار پس از جراحی ادامهدار باشد، ارزیابی توسط اورولوژیست ترمیمی میتواند مناسب باشد. بسته به شدت و علت مشکل، درمانهای غیرجراحی یا روشهای ترمیمی و جراحی قابل بررسی هستند.
یکی از آشناهای ما بعد از رادیوتراپی دچار تنگی مجرای ادرار شده. آیا این عارضه ممکنه چند سال بعد از درمان هم ایجاد بشه؟
بله، برخی عوارض ادراری پرتودرمانی میتوانند بهصورت دیررس ظاهر شوند. تنگی مجرا یکی از عوارض احتمالی است و در صورت بروز، باید توسط متخصص اورولوژی ارزیابی و درمان شود.
پدرم سرطانش پیشرفته شده و مشکل ادرار شدید داره. فعلا قرار نیست جراحی اصلی انجام بشه. آیا اون جراحی لیزری که برای باز کردن مسیر ادرار گفتید میتونه قبل از درمان اصلی انجام بشه؟
در برخی بیماران مبتلا به بیماری پیشرفته که دچار انسداد قابل توجه ادراری هستند، اقدامات اندوسکوپیک یا لیزری میتواند برای رفع انسداد و بهبود دفع ادرار انجام شود. تصمیم نهایی به شدت انسداد و برنامه درمان سرطان بستگی دارد.
جواب پاتولوژی پدرم نوشته Gleason Score برابر ۸. یعنی حتما باید عمل بشه؟ یا پرتودرمانی هم برای این درجه از سرطان انجام میدن؟
Gleason ۸ نشاندهنده بیماری با ریسک بالاتر است، اما بهتنهایی تعیین نمیکند که بیمار حتماً باید جراحی شود. بسته به مرحله بیماری، پرتودرمانی همراه با درمان هورمونی نیز میتواند یکی از گزینههای استاندارد باشد.
PSA پدرم بعد از جراحی اولش پایین اومد ولی دوباره بعد از مدتی بالا رفته. این افزایش PSA یعنی سرطان برگشته؟
افزایش مجدد PSA پس از پروستاتکتومی میتواند نشانه عود بیوشیمیایی بیماری باشد، اما باید مقدار PSA، زمان افزایش آن و روند چند آزمایش متوالی بررسی شود. در صورت تأیید، ممکن است درمان نجاتبخش مانند پرتودرمانی مطرح شود.
یه سوال در مورد انتخاب دکتر دارم. اگر بیمار هم سرطان پروستات داشته باشه و هم بزرگی خوشخیم پروستات و احتباس ادراری، اول باید مشکل ادرارش حل بشه یا درمان سرطان شروع بشه؟
بستگی به شدت انسداد دارد. اگر احتباس ادراری شدید باشد، معمولاً ابتدا باید مسیر ادرار با روش مناسب باز شود تا بیمار بتواند درمان اصلی سرطان را با شرایط بهتری دریافت کند.
من بین جراحی لاپاراسکوپی و پرتودرمانی موندم. از یه طرف میترسم بعد عمل بیاختیاری بگیرم، از طرف دیگه از عوارض رادیوتراپی میترسم. چطور باید منطقی انتخاب کنم؟
هر دو روش میتوانند در بیماران مناسب نتایج مؤثری داشته باشند، اما نوع و احتمال عوارض متفاوت است. تصمیم باید بر اساس مرحله و ریسک سرطان، سن، وضعیت عمومی و اولویتهای بیمار درباره عوارض ادراری و جنسی گرفته شود.
پدرم ۷۸ سالشه و پزشک گفته جراحی سنگینه و بهتره روش غیرجراحی بررسی بشه. براکیتراپی توی این سن میتونه انتخاب مناسبی باشه؟
در برخی بیماران سالمند که بیماری موضعی دارند و شرایط جراحی برایشان مناسب نیست، براکیتراپی میتواند گزینه قابل بررسی باشد. با این حال، وضعیت عمومی، ریسک تومور و شرایط خود پروستات باید پیش از تصمیمگیری ارزیابی شود.
PSA من ۶.۸ هست ولی توی MRI نوشته PI-RADS 4. هنوز نمونهبرداری نکردم. آیا همین MRI یعنی من سرطان پروستات دارم؟
خیر. PI-RADS 4 به معنی احتمال قابل توجه وجود سرطان مهم از نظر بالینی است، اما تشخیص قطعی معمولاً به نمونهبرداری و بررسی پاتولوژی نیاز دارد. PSA و MRI برای تصمیمگیری درباره بیوپسی در کنار هم ارزیابی میشوند.
بعد از پرتودرمانی سرطان پروستات، اختلال نعوظ همیشه اتفاق میفته؟ چون برای من حفظ رابطه جنسی خیلی مهمه و همین موضوع باعث شده از رادیوتراپی بترسم.
اختلال نعوظ در همه بیماران رخ نمیدهد و احتمال آن به سن، عملکرد جنسی قبل از درمان، روش پرتودرمانی و سایر عوامل بستگی دارد. تکنیکهای دقیق پرتودرمانی با هدف کاهش آسیب به بافتهای سالم طراحی میشوند.
دکتر برای پدرم گفته ممکنه درمان هورمونی همراه رادیوتراپی لازم باشه. آیا این یعنی سرطان خیلی پیشرفته شده یا برای بعضی مراحل اولیه هم هورموندرمانی اضافه میشه؟
درمان هورمونی فقط مخصوص بیماری متاستاتیک نیست. در برخی بیماران با ریسک متوسط یا بالا، ترکیب درمان هورمونی با پرتودرمانی میتواند برای افزایش اثربخشی درمان استفاده شود.
توی آزمایش اخیر PSA پدرم از ۱۲ به ۴.۱ رسیده ولی هنوز درمان کامل نشده. این کاهش PSA نشونه خوبیه؟
کاهش PSA میتواند نشاندهنده پاسخ به درمان باشد، اما میزان پاسخ باید با توجه به نوع درمان و زمان انجام آزمایش تفسیر شود. یک عدد بهتنهایی برای قضاوت درباره نتیجه نهایی درمان کافی نیست.
پدر من بعد از درمان سرطان پروستات دچار بیاختیاری شده و پد استفاده میکنه. آیا باید صبر کنیم خودش خوب بشه یا بهتره زودتر برای درمان اقدام کنیم؟
بیاختیاری پس از درمان بسته به نوع درمان و شدت آن ممکن است در طول زمان بهبود پیدا کند، اما بهتر است بیمار تحت نظر اورولوژیست باشد. در صورت ماندگاری مشکل، روشهای درمانی تخصصی برای کنترل آن وجود دارد.
یه سوال درباره سن دارم. مثلا یه بیمار ۶۵ ساله با بیماری محدود به پروستات و یه بیمار ۸۰ ساله با همون مرحله بیماری، ممکنه درمان کاملا متفاوتی داشته باشن؟
بله. علاوه بر مرحله سرطان، سن، وضعیت عمومی، بیماریهای زمینهای، امید به زندگی و توانایی تحمل عوارض درمان در انتخاب روش مؤثر هستند. بنابراین یک روش درمانی لزوماً برای همه بیماران با مرحله مشابه مناسب نیست.
توی مقاله چند تا متخصص معرفی شده ولی من هنوز نمیدونم برای گلیسون ۹ و درگیری کپسول پروستات باید اول سراغ اورولوژی انکولوژی برم یا رادیوانکولوژی.
در بیماری با Gleason بالا و درگیری موضعی پیشرفته، بررسی همزمان توسط اورولوژیست انکولوژی و رادیوانکولوژیست اهمیت زیادی دارد. چنین مواردی معمولاً به تصمیمگیری چندتخصصی نیاز دارند و نمیتوان صرفاً بر اساس یک تخصص تصمیم گرفت.
برادرم بعد از جراحی مشکل نعوظ پیدا کرده و قرص هم خیلی جواب نداده. آیا این مشکل دیگه دائمیه یا متخصص اورولوژی ترمیمی میتونه کمکش کنه؟
اختلال نعوظ پس از درمان سرطان پروستات لزوماً دائمی نیست و بسته به علت و شدت آن روشهای درمانی مختلفی وجود دارد. اگر درمان دارویی مؤثر نباشد، ارزیابی توسط اورولوژیست ترمیمی میتواند برای بررسی گزینههای بعدی مفید باشد.
پدرم قبل از شروع درمان هیچ مشکل جدی ادراری نداشت ولی الان جریان ادرارش خیلی ضعیف شده. این موضوع میتونه از خود سرطان باشه یا درمان هم باعثش میشه؟
هر دو احتمال وجود دارد. بزرگی یا درگیری پروستات میتواند باعث انسداد ادراری شود و برخی درمانها نیز ممکن است علائم ادراری ایجاد یا تشدید کنند. شدت علائم باید توسط اورولوژیست بررسی شود.
اگر سرطان پروستات هنوز فقط داخل خود پروستات باشه، حتما باید جراحی بشه؟ یا ممکنه پرتودرمانی انتخاب اول باشه؟
در سرطان موضعی پروستات، جراحی و پرتودرمانی هر دو میتوانند گزینههای درمانی مؤثر باشند و در برخی بیماران نیز مراقبت فعال مطرح میشود. انتخاب به گروه خطر، سن، شرایط بیمار و ترجیحات او بستگی دارد.
جواب پاتولوژی من نوشته «درگیری وزیکول سمینال» و گلیسون ۸. آیا این یعنی دیگه جراحی فایدهای نداره؟
درگیری وزیکول سمینال نشاندهنده بیماری موضعی پیشرفتهتر است، اما بهتنهایی به معنی بیفایده بودن جراحی نیست. این بیماران ممکن است به درمان ترکیبی نیاز داشته باشند و تصمیم باید بر اساس مرحله کامل بیماری و تصویربرداری گرفته شود.
پدرم بعد از چند سال از درمان سرطان پروستات دوباره PSA ش بالا رفته. الان برای انتخاب پزشک باید دنبال متخصصی باشیم که روی عود سرطان کار کنه یا همون پزشک قبلی کافیه؟
در صورت افزایش مجدد PSA، بهتر است ابتدا علت و محل احتمالی عود مشخص شود. بسته به اینکه عود فقط در ناحیه پروستات باشد یا خارج از آن، ممکن است ارزیابی توسط رادیوانکولوژیست، اورولوژیست یا متخصص انکولوژی پزشکی مورد نیاز باشد.