هنگامی که با تشخیص ضایعات بدخیم پوستی مواجه میشویم، اولین سوالی که ذهن را درگیر میکند یافتن بهترین دکتر درمان سرطان پوست است. واقعیت بالینی این است که سرطان پوست یک ماهیت واحد ندارد؛ ما با طیف وسیعی از تومورها از جمله کارسینوم سلول پایهای (BCC)، کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC) و ملانومای بدخیم روبهرو هستیم. بسته به نوع پاتولوژی، عمق نفوذ تومور (Breslow depth) و محل آناتومیک ضایعه، مسیر درمانی کاملا متفاوت خواهد بود.
در برخی موارد یک جراح پوست برای برداشتن ضایعه کافی است، در حالی که تومورهای حساس صورت نیازمند ظرافتهای متخصص پرتودرمانی پوست هستند و ملانومای پیشرفته به تخصص آنکولوژیستهای مدیکال نیاز دارد.
بر اساس دادههای جهانی، تشخیص زودهنگام میتواند شانس بقای ۵ ساله را در ملانوما به بیش از 99% برساند. به همین دلیل، انتخاب متخصص ملانوما یا جراح مناسب در مراحل اولیه نقشی حیاتی در آینده بیمار ایفا میکند. در ادامه، برجستهترین متخصصان ایران را بر اساس جایگاه دقیق آنها در پروتکلهای درمانی بینالمللی بررسی میکنیم تا بتوانید با دیدی باز، مناسبترین مسیر را برای درمان سرطان پوست انتخاب کنید.
دکتر رضا خدابخشی؛ بهترین متخصص رادیوانکولوژی و پیشگام در پرتودرمانی تومورهای پوستی پیشرفته
در دنیای مدرن انکولوژی، همیشه جراحی اولین یا بهترین انتخاب نیست. دکتر رضا خدابخشی با بیش از ۳۰ سال تجربه بالینی و کسب رتبه دوم بورد تخصصی کشور، به عنوان بهترین رادیوانکولوژیست تهران در زمینه مدیریت تومورهای پوستی حساس شناخته میشوند. ایشان با گذراندن دورههای فلوشیپ انکولوژی از فرانسه، دوره پیشرفته رادیوتراپی از انگلستان و فلوشیپ براکیتراپی از فرانسه، رویکردی کاملا محافظهکارانه و مبتنی بر حفظ ارگان (Organ Preservation) را وارد پروتکلهای درمانی ایران کردهاند.
تخصص ویژه ایشان در ارائه پلنهای رادیوتراپی دقیق برای از بین بردن تومورهای پوستی است؛ رویکردی که زیبایی بافت را با دقت میلیمتری حفظ میکند و بیمار را از جراحیهای وسیع و تغییر شکلدهنده نجات میدهد.
به عنوان مثال، در مواجهه با تومورهای BCC در نواحی آناتومیک چالشبرانگیز مانند لبه پلک پایین، آلا (پره) بینی یا لاله گوش، جراحی میتواند منجر به نقصهای زیباییشناختی قابل توجهی شود. در این موارد، پرتودرمانی با انرژی پایین (Superficial X-ray) یا الکترونتراپی، بافت تومورال را تخریب کرده و ساختار طبیعی غضروف یا پلک را دستنخورده باقی میگذارد.
دکتر خدابخشی با تسلط کمنظیر بر انکولوژی سالمندان (گروهی که بیشترین درگیری با سرطان پوست را دارند و اغلب کاندیدای مناسبی برای جراحیهای طولانی نیستند) توانستهاند تقدیرنامه رسمی از وزیر بهداشت دریافت کنند.
«در مدیریت تومورهای پوستی غیر ملانومایی در نواحی سر و گردن، رادیوتراپی نه تنها یک درمان جایگزین، بلکه در بسیاری از بیماران مسن یا تومورهای نزدیک به چشم، درمان انتخابی (Treatment of Choice) برای حفظ کیفیت زندگی است.» – پروفسور ژان کلود بکر (Prof. Jean-Claude Becker)، متخصص برجسته درماتوانکولوژی اروپا.



دکتر یحیی دولتی؛ استاد برجسته درماتولوژی و تشخیص زودهنگام (Early Detection)
دکتر یحیی دولتی، از اساتید و بنیانگذاران مراکز تحقیقات پوست ایران، نقشی بیبدیل در خط مقدم مبارزه با تومورهای پوستی دارند. در زمینه درمان کارسینوم سلول پایهای (BCC) و سایر ضایعات پیشبدخیم مانند کراتوز اکتینیک، تخصص در تشخیص زودهنگام حرف اول را میزند. ایشان با استفاده از درماتوسکوپی دقیق، الگوهای عروقی و پیگمانی میکروسکوپی را تحلیل کرده و ضایعات را پیش از آنکه نیازمند مداخلات سنگین شوند، شناسایی و درمان میکنند.
روشهای مورد استفاده برای ضایعات سطحی بسیار کارآمد هستند. این روشها عبارتند از:
- کرایوتراپی (سرمادرمانی) با نیتروژن مایع برای ضایعات پیشسرطانی.
- کورتاژ و الکترودسیکاسیون برای تومورهای سطحی و کمخطر.
- اکسیزیونهای جراحی سرپایی با حاشیه اطمینان (Margin) استاندارد.
دکتر حبیبالله محمودزاده؛ فلوشیپ جراحی انکولوژی، متخصص در جراحیهای پیچیده ملانوما و تخلیه لنفاوی
هنگامی که با ملانومای تهاجمی روبهرو میشویم، مداخله یک جراح سرطان پوست با تجربه آکادمیک بالا ضروری است. دکتر حبیبالله محمودزاده، از جراحان برجسته انستیتو کانسر ایران، زمانی وارد عمل میشوند که تومور عمق پیدا کرده و خطر درگیری لنفاوی وجود دارد. تخصص اصلی ایشان در جراحیهای پیچیده انکولوژی و انجام تکنیک دقیق بیوپسی غده لنفاوی نگهبان (Sentinel Lymph Node Biopsy) است؛ تکنیکی که از تخلیه غیرضروری تمام غدد لنفاوی جلوگیری کرده و عوارضی مانند لنفادم (تورم دست و پا) را به حداقل میرساند.
ارزیابی وضعیت غدد لنفاوی در ملانوما با ضخامت بیش از 0.8 میلیمتر، یک استاندارد جهانی است. دکتر محمودزاده با تکیه بر دانش فلوشیپ جراحی انکولوژی، حاشیههای جراحی را با دقت تعیین کرده و در صورت اثبات درگیری لنفاوی، دیسکسیون کامل و ایمن لنفاوی را با رعایت آناتومی عصبی و عروقی انجام میدهند تا بیمار برای مراحل بعدی درمان آماده شود.
دکتر محمدعلی نیلفروشزاده؛ متخصص برجسته پوست و ماهر در جراحیهای ظریف تومورهای صورت
برداشتن تومورهای پوستی در ناحیه سر و گردن، نیازمند ترکیب دانش انکولوژی و هنر جراحی پلاستیک است؛ دکتر محمدعلی نیلفروشزاده، با تمرکز بر تکنیکهای پیشرفته از جمله مفاهیم پایه جراحی موهس (Mohs)، تومورهای این نواحی حساس را با هدف کمترین میزان اسکار (جای زخم) برمیدارند. در این روش، بافت به صورت لایه به لایه برداشته شده و در حین عمل زیر میکروسکوپ بررسی میشود تا اطمینان حاصل شود که هیچ سلول سرطانی در حاشیهها باقی نمانده است.
| نام پزشک | تخصص اصلی | نقش کلیدی در درمان سرطان پوست |
|---|---|---|
| دکتر رضا خدابخشی | رادیوانکولوژی | پرتودرمانی تومورهای صورت و پلک جهت حفظ بافت و درمان غیرتهاجمی |
| دکتر حبیبالله محمودزاده | جراحی انکولوژی | جراحی ملانومای پیشرفته و بیوپسی غده لنفاوی نگهبان |
| دکتر محمدعلی نیلفروشزاده | درماتولوژی و زیبایی | برداشتن ظریف تومورها و بازسازی نقایص پوستی صورت |
| دکتر پیام آزاده | مدیکال انکولوژی | دارودرمانی هدفمند و ایمونوتراپی برای تومورهای متاستاتیک |
دکتر پیام آزاده؛ متخصص بالینی سرطان (مدیکال انکولوژیست) و پیشرو در ایمونوتراپی ملانومای پیشرفته
در مواردی که ملانوما به ارگانهای دوردست مانند کبد، ریه یا مغز دستاندازی کرده باشد (متاستاز)، درمانهای موضعی مانند جراحی یا رادیوتراپی به تنهایی کفایت نمیکنند. در گذشته، شیمی درمانی سرطان پوست با داروهای سایتوتوکسیک استاندارد نتایج ناامیدکنندهای داشت. اما امروزه دکتر پیام آزاده، به عنوان یکی از پیشگامان کلینیکال انکولوژی، با بهرهگیری از ایمونوتراپی سرطان پوست و داروهای هدفمند (Targeted Therapy)، پارادایم درمانی این بیماران را تغییر دادهاند.
ایشان با بررسی جهشهای ژنتیکی تومور (مانند جهش BRAF V600)، داروهایی را تجویز میکنند که سیستم ایمنی خود بیمار را علیه سلولهای سرطانی فعال میسازد.
تحولات سالهای اخیر در مدیکال انکولوژی، بقای بیماران مبتلا به ملانومای مرحله چهارم را به طرز چشمگیری افزایش داده است. داروهای مهارکننده چکپوینتهای ایمنی، سلولهای T بدن را از حالت سرکوب خارج کرده و آنها را به سمت تومور هدایت میکنند. نشانههایی که مشخص میکند بیمار نیازمند ارجاع به مدیکال انکولوژیست است شامل موارد زیر میباشد:
- درگیری لنفاوی وسیع تایید شده در پاتولوژی.
- وجود متاستازهای دوردست (Stage IV).
- عود مجدد ملانوما پس از جراحیهای قبلی.
«ایمونوتراپی با مهارکنندههای چکپوینت (مثل Anti-PD-1 و Anti-CTLA-4)، تاریخچه طبیعی ملانومای پیشرفته را بازنویسی کرده است؛ ما اکنون به جای صحبت از ماهها بقا، از سالها زندگی باکیفیت برای این بیماران صحبت میکنیم.» – دکتر جیمز آلیسون (Dr. James Allison)، برنده جایزه نوبل و پیشگام ایمونوتراپی سرطان.





من یه لکه روی بینی دارم که چند وقته بزرگتر شده، اول باید پیش متخصص پوست برم یا مستقیم انکولوژیست؟
در صورت تغییر اندازه یا ظاهر یک ضایعه پوستی، بهتر است ابتدا توسط متخصص پوست معاینه شود. در صورت مشکوک بودن ضایعه، نمونهبرداری و بررسی پاتولوژی میتواند مسیر تشخیص و ارجاع به متخصص مناسب را مشخص کند.
اگر ضایعه پوستی مشکوک باشه، معمولاً تشخیص قطعی با نمونهبرداری انجام میشه یا درماتوسکوپی هم کافیه؟
درماتوسکوپی برای بررسی دقیقتر ضایعات پوستی بسیار کمککننده است، اما تشخیص قطعی سرطان معمولاً با بررسی نمونه بافت و پاتولوژی انجام میشود.
پدر من ۷۲ سالشه و یه تومور روی لاله گوشش داره. با توجه به سنش جراحی براش سخته، پرتودرمانی میتونه گزینه مناسبی باشه؟
بله، در برخی بیماران سالمند که جراحی طولانی یا وسیع برایشان مناسب نیست، پرتودرمانی میتواند یکی از گزینههای درمانی باشد. نوع تومور، اندازه و محل ضایعه و شرایط عمومی بیمار باید بررسی شود.
فرق BCC و SCC فقط توی جواب پاتولوژی مشخص میشه یا ظاهر ضایعه هم میتونه کمک کنه؟
ظاهر ضایعه و معاینه بالینی میتواند به تشخیص اولیه کمک کند، اما تعیین قطعی نوع تومور به بررسی پاتولوژیک نیاز دارد.
من جواب پاتولوژی گرفتم و نوشته BCC. آیا این یعنی حتماً باید جراحی کنم؟
خیر، BCC الزاماً به معنی جراحی در همه بیماران نیست. محل و اندازه تومور، عمق درگیری و شرایط بیمار در انتخاب بین جراحی، پرتودرمانی و سایر روشها نقش دارند.
یه خال قدیمی روی صورتم دارم که اخیراً رنگش تغییر کرده. این تغییر رنگ به تنهایی میتونه نشونه ملانوما باشه؟
تغییر رنگ یک ضایعه میتواند از علائم هشداردهنده باشد، اما به تنهایی برای تشخیص ملانوما کافی نیست. بهتر است ضایعه توسط متخصص پوست بررسی و در صورت نیاز نمونهبرداری شود.
برای تشخیص ملانوما، ضخامت Breslow دقیقاً توی کدوم قسمت جواب پاتولوژی نوشته میشه؟
ضخامت Breslow معمولاً در گزارش پاتولوژی ملانوما ذکر میشود و یکی از عوامل مهم برای تعیین مرحله و تصمیمگیری درمانی است.
اگه سرطان پوست نزدیک چشم باشه، جراحی خطر آسیب به پلک رو داره؟
بله، در تومورهای نزدیک چشم باید حفظ ساختارهای حساس مانند پلک و بافت اطراف با دقت در نظر گرفته شود. بسته به شرایط ضایعه، پرتودرمانی دقیق میتواند در برخی بیماران گزینه قابل بررسی باشد.
آیا هر متخصص پوست میتونه سرطان پوست رو درمان کنه یا برای بعضی انواعش باید چند متخصص کنار هم تصمیم بگیرن؟
درمان سرطان پوست بسته به نوع و مرحله بیماری ممکن است به همکاری متخصص پوست، جراح، رادیوانکولوژیست و در موارد پیشرفته مدیکال انکولوژیست نیاز داشته باشد.
مادرم یه ضایعه روی پره بینی داره و دکتر گفته باید برداشته بشه. نگران جای عمل هستیم، برای این ناحیه روش کمتهاجمیتری وجود داره؟
در نواحی حساس صورت، انتخاب روش درمان به نوع، اندازه و محل دقیق تومور بستگی دارد. در برخی موارد پرتودرمانی یا تکنیکهای جراحی دقیق میتوانند با هدف حفظ بافت سالم و ظاهر ناحیه بررسی شوند.
بعد از برداشتن BCC اگر حاشیههای نمونه سالم باشه، باز هم نیاز به درمان دیگهای هست؟
اگر حاشیههای جراحی از نظر وجود سلول سرطانی منفی باشند، معمولاً تصمیم درباره درمان بیشتر بر اساس سایر عوامل خطر و ویژگیهای تومور گرفته میشود و همیشه نیاز به درمان تکمیلی وجود ندارد.
برای ملانوما همیشه باید غدد لنفاوی هم بررسی بشن؟
خیر، بررسی غدد لنفاوی برای همه بیماران یکسان نیست و به ویژگیهایی مانند ضخامت تومور و مرحله بیماری بستگی دارد. در برخی ملانوماها بیوپسی غده لنفاوی نگهبان توصیه میشود.
توی مقاله نوشته شده برای ملانوما با ضخامت بیشتر از ۰.۸ میلیمتر ارزیابی غدد لنفاوی مهمه. این ضخامت از روی پاتولوژی مشخص میشه؟
بله، ضخامت Breslow از بررسی پاتولوژیک بافت ملانوما مشخص میشود و یکی از معیارهای مهم در ارزیابی خطر درگیری غدد لنفاوی و انتخاب درمان است.
پدرم قبلاً ملانوما داشته و الان دوباره یه توده پوستی پیدا کرده. از کجا بفهمیم عود بیماریه یا یه ضایعه جدید؟
تشخیص عود یا ایجاد یک ضایعه جدید فقط با ظاهر آن امکانپذیر نیست. معاینه، مقایسه با سوابق قبلی و در صورت نیاز نمونهبرداری و بررسی پاتولوژی برای تشخیص دقیق لازم است.
برای کسی که ملانوما به ریه یا کبد منتشر شده، هنوز امید به درمان وجود داره؟
بله. در ملانومای پیشرفته، درمانهای سیستمیک مانند ایمونوتراپی و درمانهای هدفمند میتوانند در بیماران واجد شرایط به کنترل بیماری و افزایش بقا کمک کنند. انتخاب درمان به شرایط فردی و ویژگیهای تومور بستگی دارد.
جهش BRAF V600 که توی مقاله گفتید، با آزمایش خون مشخص میشه یا باید روی خود تومور آزمایش انجام بشه؟
بررسی جهشهای تومور مانند BRAF V600 معمولاً با آزمایش مولکولی روی نمونه تومور انجام میشود. نتیجه این بررسی میتواند در انتخاب درمان هدفمند مؤثر باشد.
اگه جواب آزمایش نوشته باشه BRAF منفی، یعنی ایمونوتراپی هم نمیتونم دریافت کنم؟
خیر. منفی بودن BRAF به معنی عدم امکان ایمونوتراپی نیست. ایمونوتراپی میتواند در برخی بیماران مبتلا به ملانومای پیشرفته، مستقل از مثبت یا منفی بودن BRAF، مطرح باشد.
برای ضایعهای که روی پلک پایینه، اول جراح پوست بهتره ببینه یا متخصص رادیوانکولوژی؟
بهتر است ابتدا نوع و وسعت ضایعه مشخص شود. بر اساس تشخیص پاتولوژیک و محل دقیق تومور، ممکن است جراح یا رادیوانکولوژیست و در برخی موارد هر دو در تصمیمگیری درمانی نقش داشته باشند.
کسی تجربه داشته که سرطان پوست رو با پرتودرمانی درمان کنه و جراحی انجام نده؟ واقعاً برام سواله که تو چه شرایطی این کار امکانپذیره.
بله، در برخی سرطانهای پوست، بهویژه تومورهای واقع در نواحی حساس یا بیمارانی که کاندید مناسبی برای جراحی نیستند، پرتودرمانی میتواند بهعنوان درمان اصلی یا جایگزین جراحی در نظر گرفته شود.
کرایوتراپی که برای ضایعات پیشسرطانی گفته شده، یعنی با فریز کردن ضایعه احتمال سرطانی شدنش کم میشه؟
کرایوتراپی با نیتروژن مایع میتواند برای درمان برخی ضایعات پیشسرطانی مانند کراتوز اکتینیک استفاده شود. هدف، از بین بردن بافت غیرطبیعی و کاهش خطر پیشرفت آن است.
کورتاژ و الکترودسیکاسیون برای همه BCCها قابل استفاده است یا فقط مدلهای سطحی و کمخطر؟
این روش بیشتر برای برخی تومورهای سطحی و کمخطر مناسب است. برای تومورهای عمیق، پرخطر یا واقع در نواحی حساس معمولاً باید روشهای دیگری نیز بررسی شوند.
من چند ساله یه زخم روی پوست سرم دارم که خوب نمیشه. این مورد نیاز به بررسی فوری داره؟
زخمی که برای مدت طولانی بهبود پیدا نمیکند، بهخصوص اگر تغییر اندازه یا ظاهر داشته باشد، بهتر است توسط متخصص پوست بررسی شود. در صورت مشکوک بودن، ممکن است نمونهبرداری لازم باشد.
آیا سرطان پوست فقط روی قسمتهایی که آفتاب میخورن ایجاد میشه یا جاهای دیگه بدن هم ممکنه درگیر بشن؟
سرطان پوست میتواند در نواحی مختلف بدن ایجاد شود، هرچند برخی انواع آن در نواحی در معرض نور خورشید شایعتر هستند. محل ضایعه یکی از عوامل مهم در ارزیابی و انتخاب درمان است.
برای تشخیص دقیق سرطان پوست، نمونهبرداری از خود ضایعه الزامیه؟
در ضایعات مشکوک، برای تشخیص قطعی نوع سرطان معمولاً بررسی بافت و پاتولوژی ضروری است. نوع و نحوه نمونهبرداری بر اساس اندازه و محل ضایعه تعیین میشود.
اگر ملانوما از پوست به غدد لنفاوی رسیده باشه، جراحی به تنهایی کافیه یا درمان دارویی هم لازمه؟
درگیری غدد لنفاوی میتواند نیاز به درمانهای تکمیلی ایجاد کند و در برخی بیماران درمان سیستمیک نیز مطرح میشود. تصمیم نهایی بر اساس مرحله بیماری و مشخصات تومور گرفته میشود.