هنگامی که بافتهای حفره دهان دچار تغییرات بدخیم مانند دیسپلازی یا کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC) میشوند، اولین سوالی که ذهن بیمار و خانوادهاش را درگیر میکند، یافتن بهترین دکتر سرطان دهان است. با این حال، علم انکولوژی مدرن ثابت کرده است که مدیریت تومورهای این ناحیه، به هیچ وجه یک اقدام فردی نیست؛ بلکه نیازمند یک رویکرد چندرشتهای یا همان تومور بورد (Tumor Board) است. در واقع، شانس بقا (Survival Rate) که در صورت تشخیص زودهنگام به بالای 80% میرسد، مستقیما در گرو انتخاب درست و همکاری یکپارچه جراح تومورهای سر و گردن، متخصص رادیوانکولوژی و متخصص بازسازی است.
پروفسور جیمز مولر، محقق برجسته انکولوژی سر و گردن در ایالات متحده، در این باره میگوید: «سرطانهای حفره دهان به دلیل مجاورت با ساختارهای حیاتی تنفس، بلع و تکلم، نیازمند ظریفترین طراحیهای درمانی هستند؛ جایی که تیغ جراح و اشعه رادیوتراپی باید در هماهنگی کامل عمل کنند.» این موضوع نشان میدهد که ارزیابی دقیق با ابزارهایی نظیر فیبرواسکوپ و بررسیهای دقیق سیتولوژی، تنها نقطه آغاز مسیر درمان سرطان دهان است.
بیمارانی که درگیر ضایعات پیچیدهای چون ملانوما یا درگیری غدد بزاقی میشوند، باید بدانند که درمان آنها مراحلی دارد که هر مرحله قهرمان خاص خود را میطلبد. از تخلیه تومور گرفته تا جلوگیری از عود مجدد و در نهایت بازسازی زیبایی چهره، هرکدام نیازمند مراجعه به متخصصین برجستهای است که در ادامه به معرفی دقیق نقش هر یک از آنها در تیم درمانی میپردازیم.
دکتر رضا خدابخشی؛ متخصص رادیوانکولوژی | پیشگام در پرتودرمانی و براکیتراپی تومورهای سر و گردن
پس از اینکه فاز جراحی تومور به پایان میرسد، لنگرگاه اصلی درمان برای جلوگیری از عود مجدد بیماری، مداخلات غیرجراحی و رادیوتراپی پیشرفته است. در این مرحله، دکتر رضا خدابخشی به عنوان یک متخصص رادیوانکولوژی برجسته، نقشی حیاتی ایفا میکنند. ایشان با بیش از ۳۰ سال تجربه درمانی و دارا بودن فلوشیپ انکولوژی از فرانسه، مسیر پزشکی خود را با نمرات ممتاز و کسب رتبه دوم بورد تخصصی کشور آغاز کردند و اکنون یکی از ستونهای اصلی درمان تومورهای سر و گردن در کشور به شمار میروند.
تجربه گذراندن دورههای بینالمللی شامل دوره انکولوژی سالمندان در فرانسه، رادیوتراپی در انگلستان و براکیتراپی در فرانسه، به ایشان این امکان را میدهد که روشهای درمانی کاملا شخصیسازی شده (Personalized Medicine) را به بیماران ارائه دهند. دارنده تقدیرنامه از وزیر بهداشت، به خوبی میداند که چگونه اشعه را دقیقا به بستر تومور هدایت کند تا کمترین آسیب به بافتهای سالم اطراف وارد شود. در مواردی که تومور در نواحی حساس زبان یا کام قرار دارد، استفاده از براکیتراپی به عنوان یک درمان متمرکز، نتایج شگفتانگیزی در کنترل بیماری نشان داده است.
مهمترین اقداماتی که در فاز رادیوتراپی پیشرفته برای کنترل سلولهای سرطانی انجام میشود شامل موارد زیر است:
- طراحی میدانهای درمانی سهبعدی برای حفظ غدد بزاقی سالم و جلوگیری از خشکی دهان شدید.
- استفاده از تکنیکهای براکیتراپی داخل بافتی برای تومورهای موضعی که امکان جراحی وسیع ندارند.
- تنظیم دوز دقیق اشعه بر اساس نتایج پاتولوژی و میزان تهاجم تومور به حاشیههای جراحی.
دکتر فرشید اربابی؛ متخصص آنکولوژی | متبحر در شیمیدرمانی هدفمند (Targeted Therapy) سرطانهای حفره دهان
زمانی که سلولهای بدخیم از فاز موضعی خارج شده و غدد لنفاوی گردن یا سایر ارگانها را درگیر میکنند، مداخله یک کموتراپیست دقیق و بهروز کاملا ضروری است؛ دکتر فرشید اربابی با تمرکز بر رویکردهای نوین دارویی، به ویژه در زمینه متوقف کردن رشد سلولهای کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC)، یکی از گزینههای اصلی برای بیماران نیازمند به درمانهای سیستمیک محسوب میشوند.
در سالهای اخیر، تغییرات شگرفی در پروتکلهای دارویی ایجاد شده است! استفاده از شیمیدرمانی هدفمند (Targeted Therapy) باعث شده تا داروها مستقیما گیرندههای خاصی را در سطح سلولهای تومورال هدف قرار دهند. این رویکرد در شیمی درمانی سرطان دهان، نه تنها اثربخشی بالایی در مهار پیشرفت بیماری دارد، بلکه عوارض جانبی کلاسیک داروهای قدیمی را به شدت کاهش میدهد و کیفیت زندگی بیمار را در طول دوره درمان حفظ میکند.
برای درک بهتر تفاوت درمانهای سیستمیک، جدول زیر مقایسهای کاربردی ارائه میدهد:
| نوع درمان دارویی | مکانیسم اثر | میزان عوارض جانبی عمومی |
|---|---|---|
| شیمیدرمانی کلاسیک | تخریب تمام سلولهای با سرعت تکثیر بالا | نسبتا بالا (ریزش مو، ضعف شدید) |
| شیمیدرمانی هدفمند | مسدود کردن گیرندههای خاص سلولهای تومورال | متوسط (قابل مدیریت و هدفمندتر) |
| ایمونوتراپی | فعالسازی سیستم ایمنی بدن علیه تومور | متغیر (وابسته به واکنش ایمنی فرد) |
دکتر صالح محبی؛ فلوشیپ فوق تخصصی جراحی سر و گردن | بهترین انتخاب برای جراحیهای پیچیده و حفظ اعصاب حرکتی زبان
خارج کردن تومورهای ناحیه دهان یکی از چالشبرانگیزترین اقدامات جراحی است؛ زیرا هدف تنها حذف بافت سرطانی نیست، بلکه حفظ کیفیت زندگی بیمار است. دکتر صالح محبی، به عنوان بهترین جراح سرطان زبان و دارای فلوشیپ فوق تخصصی، در جراحیهای پیچیدهای تبحر دارند که نیازمند برداشتن تومور با حاشیه ایمن، ضمن حفظ حداکثری اعصاب حرکتی و حسی است.
در بسیاری از موارد که تومور در پایه زبان یا کف دهان نفوذ کرده است، یک جراح تومورهای سر و گردن باید با دقتی در حد میلیمتر، بافت بدخیم را از اعصاب حیاتی جدا کند. دکتر محبی با استفاده از تکنیکهای میکروسکوپیک، تلاش میکنند تا توانایی بلع و تکلم بیمار پس از عمل جراحی تا حد امکان حفظ شود.
دکتر ماریو فرانچسکی، متخصص برجسته جراحی انکولوژی در اروپا، تاکید میکند: «هنر جراحی تومورهای دهان، در یافتن مرز باریک بین ریشهکن کردن سرطان و حفظ عملکرد انسانی بیمار نهفته است.»
بیمارانی که با نتایج مثبت بیوپسی به ایشان ارجاع داده میشوند، میدانند که طراحی برشهای جراحی به گونهای انجام خواهد شد که کمترین آسیب ساختاری به زبان و کام وارد شود؛ این دقت نظر، پایهای محکم برای موفقیت درمانهای تکمیلی بعدی فراهم میکند.
دکتر بهزاد رهسپار؛ جراح فک و صورت | قهرمان بازسازی و جراحی آنکوپلاستیک فک پس از تخلیه تومور
یکی از تلخترین واقعیتهای سرطان حفره دهان، نقصهای ساختاری است که پس از برداشتن تومور در ناحیه فک، گونه و کام ایجاد میشود. در اینجا نقش یک فوق تخصص سرطان فک و صورت که در زمینه بازسازی تبحر دارد، بسیار حیاتی است. دکتر بهزاد رهسپار، با تمرکز بر جراحی آنکوپلاستیک فک، به بیماران کمک میکنند تا پس از درمانهای سخت، هویت بصری و عملکردی خود را بازیابند.
این بازسازیها معمولا شامل استفاده از فلپهای آزاد (Free Flaps) و پیوند استخوان از سایر نقاط بدن (مانند نازکنی پا) به ناحیه فک است. تخصص دقیق دکتر رهسپار در میکروسرجری عروق، باعث میشود این پیوندها با موفقیت انجام شده و بیمار بتواند مجددا فرآیند جویدن و صحبت کردن را به شکل طبیعی تجربه کند. هدف نهایی این است که بیمار با اعتماد به نفس کامل به آغوش خانواده و جامعه بازگردد.
دکتر ابراهیم رزمپا؛ متخصص گوش، حلق و بینی | استاد تمام در تشخیص زودهنگام و مدیریت تومورهای گسترشیافته به گلو
گاهی اوقات تومورهای دهانی، به خصوص آنهایی که با ویروس HPV در ارتباط هستند، تمایل دارند از انتهای دهان به سمت اوروفارنکس (حلق دهانی) و حنجره گسترش یابند. در این سناریوهای پیچیده، دکتر ابراهیم رزمپا به عنوان یک متخصص و استاد تمام گوش، حلق و بینی (ENT)، بهترین گزینه برای مدیریت مسیر هوایی و تنفسی بیمار هستند.
نقش ایشان در تشخیص زودهنگام ضایعاتی که در مناطق کور و غیرقابل رویت حفره دهان قرار دارند، بیبدیل است. با استفاده از روشهای آندوسکوپیک پیشرفته، ایشان میتوانند وسعت دقیق تهاجم تومور را مشخص کنند. برای بیمارانی که تومور آنها به سمت گلو پیشروی کرده است، رویکردهای تشخیصی زیر با دقت بالا انجام میگیرد:
- نقشهبرداری دقیق از مرز تومور در ناحیه لوزهها و پایه زبان.
- بررسی وضعیت غدد لنفاوی عمقی گردن جهت تعیین استیج دقیق بیماری.
- حفظ و مدیریت راه هوایی در بیمارانی که تومور باعث انسداد نسبی حلق شده است.
